Ook tijdens de gesprekken blijven de bommen vallen

De ruil van 314 krijgsgevangenen van Rusland en Oekraïne, ieder 157 personen, is het meest concrete resultaat van de tweede directe onderhandelingsronde die gisteren is afgesloten.

De afgelopen dagen onderhandelden delegaties van Rusland, Oekraïne en de VS in de hoofdstad van de Verenigde Arabische Emiraten over een vredesakkoord.

De indirecte en nu directe onderhandelingen worden al zo’n jaar gevoerd.
​Ze hebben geleid tot een westers twintig-puntenplan en het vaststellen van de Russische eisen die gepaard gaan met onophoudelijke bombardementen.

De stand van zaken rond dit plan is nu niet duidelijk. Het lijkt erop dat Oekraïne het meest zal moeten toegeven aan de Russische militaire druk. Van gevangenenruil was eerder sprake, maar de laatste keer was vijf maanden geleden. De vrijlating van de krijgsgevangenen lijkt eerder een gebaar van wederzijdse goodwill dan een wezenlijk resultaat. President Zelensky van Oekraïne meldde dat de onderhandelingen ‘niet gemakkelijk’ gaan en dat hij meer snelheid wil. Dat kan betekenen dat Rusland meer wil dan het krijgt aangeboden.

Bombardementen in de winter

Al voor de winter was duidelijk dat Rusland met genadeloze bombardementen de Oekraïense  energievoorziening zou raken om via de geteisterde bevolking de eisen aan Oekraïne kracht bij te zetten. De winter heeft de afgelopen twee maanden het Russisch geweld geïntensiveerd. De winter is de strengste in tien jaar en de temperatuur variëren tussen min tien en min twintig. De Oekraïense luchtafweer is dermate aangetast dat de energiecentrales een relatief makkelijke prooi zijn. In de hoofdstad Kyiv werkt in meer dan 1300 hoge gebouwen de elektriciteit niet meer met als gevolg uitvallen van de liften, verwarming en verlichting. Hoe langer dit duurt, hoe groter de schade wordt. Het lijkt erop dat het weer in februari niet echt beter wordt.  Dat maakt de onderhandelingspositie van Oekraïne alleen maar zwakker.

Gebied opgeven
Algemeen wordt aangenomen dat twee belangrijke punten spelen in het driepartijenoverleg. Dat is allereerst de territoriale kwestie. Moet Oekraïne de provincie Donetsk vrijwillig opgeven nu Rusland er vooralsnog niet in slaagt het gehele gebied te veroveren? In de Oekraïense bevolking groeit de steun voor dit idee. Als het maar vrede oplevert.
Aan het front wordt het steeds duidelijker dat Oekraïne als gevolg van een gebrek aan militairen gaten in de verdediging moet laten. Die gaten worden door Russische troepen afgetast, gevonden en Russische troepen rukken op. Dat leidt ertoe dat ook de jongste groep volwassen Oekraïners onder de wapenen zal moeten worden geroepen.

Staakt-het-vuren
En ten tweede is het mogelijk een zogeheten ‘energie-staakt-het-vuren’ af te sluiten. Dat wil zeggen een (tijdelijke) stop op energiecentrales. Vorige week was er een korte pauze van vier dagen in de Russische bombardementen op de stad Kyiv. Dat zou zijn gedaan na een uitdrukkelijk verzoek van de Amerikaanse president Trump.

Generators en luchtafweer
De afgelopen maanden heeft Oekraïne vooral met het Westen onderhandeld over steun voor de komende jaren. Daarbij werd voorgewend dat met Westerse steun de oorlog lang zou kunnen worden voortgezet. In werkelijkheid bestaat de huidige steun vooral uit generatoren en luchtafweer. Met betrekking tot de toekomst wordt al lang gesproken over leningen om de regeringsbegroting overeind te kunnen houden en vooral over veiligheidsgaranties. Die zouden deel moeten uitmaken van het twintigpuntenplan. Al lang is duidelijk dat Rusland niet akkoord zal gaan met een NAVO-lidmaatschap en met de aanwezigheid van Westerse troepen op Oekraïens grondgebied. Toch zijn dat de plannen die nu – in algemene termen – zijn bekend geworden

Gelaagde veiligheidsgaranties
Er lijkt een ‘gelaagd systeem’ van veiligheidsgaranties te zijn opgesteld. Dat zou Oekraïne moeten verdedigen ingeval Rusland opnieuw, dus na een (nu) te sluiten akkoord, de aanval inzet. Het gaat om een gecoördineerde militaire reactie van Europese landen en de VS. Na een westerse diplomatieke waarschuwing en een initiële Oekraïense militaire reactie om de inval te stoppen, zou dit in een tweede fase van een interventie de troepen van coalitie van bereidwilligen tot inzet moeten brengen. De landen die genoemd worden zijn ‘veel EU-landen’ en Groot-Brittannië, Noorwegen, IJsland en Turkije. Als het tot een oorlog komt zal na 72 uur een westerse strijdmacht, mét Amerikaanse troepen, een ‘antwoord’ geven… De NAVO wordt niet bij naam genoemd. Onduidelijk is nog of dit voor Rusland een reden is de oorlog nú te stoppen. Voor de goede orde, er worden geen westerse troepen gestationeerd in Oekraïne.
Dit is een zeer wankel systeem dat Oekraïne weinig belooft. In NAVO-kringen zelf is er grote terughoudendheid over de term ‘artikel-5-achtig’. Artikel 5 van het NAVO Handvest garandeert (militaire) hulp bij de aanval op een van de lidstaten. In het geval van Oekraïne is lang de term ‘artikel-5-achtig’ gebruikt. ‘Zoiets als artikel 5’. Het blijkt dat met name Finland bezwaar heeft gemaakt tegen deze term omdat dat de waarde van artikel 5 zou ondermijnen.

Plan B
Dit alles betekent dat Oekraïne zich moet voorbereiden op een ander plan. Plan B. Vorig jaar al EU-voorzitter Von der Leyen gesproken over een stalen stekelvarken. Plan B zal er nu uit bestaan om van Oekraïne een stalen stekelvarken te maken. Dit plan B bestaat uit het fortificeren en enorm bewapenen van Oekraïne. Oekraïne moet het grootste leger van Europa krijgen dat zich voorbereidt op een nieuwe Russische aanval. Dat gebeurt door de opbouw van een hypermodern militair industrieel complex, met hulp van westerse wapenfabrieken. Oekraïne heeft al moderne middellangeafstands-raketten ontwikkeld. Als voorbeeld meldt Oekraïne donderdag de aanval met een zo’n Flamengo-raket tegen de lanceerinrichting in Rusland van de gevreesde Oreshnik-raket. Plan B vertrekt vanuit een situatie waarin dat Oekraïne de Russische invasie tot staan heeft gebracht. Als vervolgens de wapens zwijgen moet Oekraïne zich tot tanden bewapenen, met op papier Westerse steun.

Hoe verder?
President Zelensky liet donderdag weten dat de volgende onderhandelingsronde op korte termijn wordt verwacht. Verdere informatie is nog niet gepubliceerd. De Oekraïense president meldde dat hij eerst een gedetailleerd rapport van zijn onderhandelingsdelegatie gaat bestuderen. Oekraïne heeft haast met de onderhandelingen en zal met zowel de genadeloze winter als de talloze genadeloze bommen verder onder druk worden gezet om aan Russische eisen te voldoen.

Tot 14 februari 2026

​​​Guido van Leemput​ is mede-initiatiefnemer van Stop de Oorlog Amsterdam. Hij was eerder mede-oprichter van het Amsterdams Vredesinitiatief, dat is opgegaan in Stop de Oorlog Amsterdam.