Een blik op de Spaanse huisvestingscrisis: de uitzetting van Maricarmen
De ontruiming van de 87-jarige huurster Maricarmen heeft tot een grote mobilisatie van solidaire activisten geleid, en een tentenkamp in meerdere steden. Uiteindelijk hebben haar advokaten uitonderhandeld dat ze in haar woning kan terugkeren. Maar de ontruiming en protesten leggen ook bloot hoe structureel de crisis is.
(Foto Wikipedia Commons, eerdere demo in Madrid op 24 mei. CC BY-SA 4.0)
(Een vertaling van een analyse door Laura Wittebroek, die eerder op counterpunch verscheen (vertaling globalinfo.nl)
De afgelopen dagen stond Maricarmen in het middelpunt van de Spaanse huisvestingscrisis. De politie kwam naar de woning in Madrid van de 87-jarige Maricarmen en haalde haar weg uit het appartement waar ze al 71 jaar woonde. Ze is een vrouw met een handicap, zit in een rolstoel en heeft vrijwel haar hele leven in dat appartement doorgebracht. Haar beide ouders zijn daar overleden. Ze is daar oud geworden. Ze heeft decennialang haar huur betaald. Maar toen werd het pand verkocht en wilde de vastgoedbeleggingsmaatschappij haar oude huur vervangen door een huurprijs die ze onmogelijk kon betalen. Jarenlang had ze ongeveer 500 euro per maand betaald. De nieuwe eis betekende een verhoging van 275%, waardoor haar huur steeg tot 2.650 euro. Haar pensioen bedraagt ongeveer 1.350 euro per maand.
Na vier eerdere pogingen, werd de uitzetting woensdag uiteindelijk uitgevoerd. De politie verwijderde de mensen die zich buiten hadden verzameld om haar te verdedigen met wapenstokken en traangas, terwijl ze de weg vrijmaakten voor de uitzetting. Maricarmen werd uiteindelijk op een brancard uit het gebouw gedragen en naar een ambulance gebracht, waarna ze naar een ziekenhuis werd vervoerd. Het had niet zo ver hoeven komen: mensen hadden aangeboden het verschil tussen haar pensioen en de nieuwe huur zo lang als nodig was te betalen, en hadden zelfs voorgesteld het appartement in zijn geheel te kopen, zodat ze erin kon blijven wonen.
Er is iets obsceens aan dit beeld. Om te zien hoe een 87-jarige vrouw uit het enige huis wordt gehaald dat ze ooit heeft gekend, terwijl de politie de mensen wegdringt die tussen haar en de straat zijn gaan staan. En er is iets nog obsceener aan het feit dat dit volkomen legaal kan zijn. Want legaliteit en rechtvaardigheid zijn geen synoniemen. Alleen omdat iets legaal is, maakt het nog niet rechtvaardig.
En kijk eens wie er aan de andere kant van de uitzetting stond. Het was geen gezin dat de woning nodig had omdat het nergens anders kon wonen. Het was geen andere bejaarde die wanhopig op zoek was naar een dak boven zijn hoofd. Het was een vastgoedbeleggingsmaatschappij. De woning van Maricarmen was uiteindelijk eigendom van Urbagestión Desarrollo e Inversión, een vastgoedbeleggingsmaatschappij die zich bezighoudt met het verwerven en beheren van vastgoedactiva.
Dit is wat er gebeurt als een woning een beleggingsobject wordt. Als een plek waar iemand zeventig jaar heeft gewoond, verandert in een getal op een balans. Als de vraag niet langer luidt: „Waar gaat deze vrouw wonen?”, maar: „Hoeveel winst kunnen we met dit pand maken?”
Het geval van Maricarmen is een klein, wreed voorbeeld van wat er gebeurt wanneer de maatschappelijke functie van huisvesting botst met de functie ervan als financieel bezit voor de rijken. Een mens ziet een thuis. Een investeerder ziet een bezit. En wanneer die twee visies met elkaar in conflict komen, is het meestal de mens die moet vertrekken.
Geen crisis, maar misbruik
En Maricarmen staat niet alleen. Dat is precies wat dit zo beangstigend maakt. Er vinden elke dag uitzettingen plaats. Er zijn gezinnen die door de stijgende prijzen uit hun woning worden verdrongen, huurders die te maken krijgen met onhaalbare huurverhogingen, jongeren die het ouderlijk huis niet kunnen verlaten en ouderen die ontdekken dat tientallen jaren huur betalen geen garantie biedt dat ze mogen blijven wonen waar ze nu wonen. Elke dag worden er in heel Spanje 44 gerechtelijke uitzettingen uitgevoerd; alleen al in 2025 waren dat er 25.540, waarvan ongeveer zeven op de tien verband hielden met de huur.
Diezelfde ochtend werden in een ander deel van Madrid ook een man genaamd David en zijn zoon uit hun woning gezet. Hun appartement maakte deel uit van een complex dat oorspronkelijk was gebouwd als betaalbare woningen, maar dat aan een ander investeringsfonds was verkocht. Op 23 september werden ook zij uit hun woning gezet. Volgens de huurdersvereniging bood het fonds David en de andere bewoners niet de mogelijkheid om hun woning te blijven huren. In plaats daarvan kregen de bewoners de mogelijkheid aangeboden om tegen marktprijzen te kopen, wat velen zich niet konden veroorloven.
Dan is er Olga. In L’Hospitalet de Llobregat, net buiten Barcelona, maakte een 54-jarige vrouw op 7 september een einde aan haar leven. Vijf maanden eerder was ze uit haar appartement gezet, waar ze meer dan twintig jaar had gewoond, nadat het was gekocht door een vastgoedbedrijf waaraan ze huur betaalde. Ze had twee dochters, waarvan één minderjarig. Na haar dood beschreven huisvestingsactivisten en demonstranten in Barcelona wat er gebeurd was niet louter als een individuele zelfmoord, maar als een vorm van sociale moord: een dood die volgens hen onlosmakelijk verbonden was met de uitzetting, het verlies van huisvesting en het ontbreken van een echt alternatief. Dit raakt de kern van de zaak: een uitzetting is nooit louter het verwijderen van een persoon uit een woning. Het kan de materiële omstandigheden vernietigen waarvan iemands hele leven afhangt. Wanneer iemand zijn of haar woning verliest, kan hij of zij in één klap zijn of haar buurt, zijn of haar gemeenschap, de stabiliteit van zijn of haar kinderen, het gevoel van veiligheid, zijn of haar herinneringen en zijn of haar waardigheid kwijtraken.
Verschillende gezinnen, verschillende gebouwen, maar altijd dezelfde onderliggende logica: woningen die gewone mensen nodig hebben om in te wonen, werden behandeld als activa waarvan de waarde kon worden geëxtraheerd. En toen de financiële logica van het onroerend goed eiste dat de mensen die erin woonden zouden vertrekken, moesten ze verhuizen, of ze nu ergens heen konden of niet.
Verschillende gezinnen, verschillende gebouwen, maar altijd dezelfde onderliggende logica: woningen die gewone mensen nodig hebben om in te wonen, werden behandeld als activa waarvan de waarde kon worden verzilverd. En toen de financiële logica van het vastgoed eiste dat de bewoners zouden vertrekken, moesten ze verhuizen, of ze nu een nieuwe woning hadden of niet.
En de omvang achter deze individuele verhalen is duizelingwekkend. In vijf jaar tijd is de prijs per vierkante meter met 41,8% gestegen voor huizen en met 58,9% voor appartementen. De huurprijzen in Madrid zijn sinds 2016 met 82,7% gestegen, die in Barcelona met 94,9% — terwijl de salarissen slechts met 45% zijn gestegen, waardoor een appartement van 100 m² in Madrid nu ongeveer een volledig gemiddeld maandsalaris kost en twee keer zoveel als het minimumloon. Ondertussen hebben eigenaren met meer dan vier woningen hun bezit verdrievoudigd, van één miljoen appartementen tot drie miljoen, terwijl het aantal mensen dat slechts de woning bezit waarin ze zelf wonen, is gedaald van 10 miljoen naar 7,9 miljoen. Slechts 1,5% van de woningen in Spanje valt onder de sociale woningbouw, en een half miljoen van de huidige sociale woningen dreigen volgend jaar die status te verliezen, omdat de beschermingsmaatregelen sneller aflopen dan dat er nieuwe worden gebouwd.
Dit is wat we bedoelen als we het over een huisvestingscrisis hebben, behalve dat ‘crisis’ het verkeerde woord is. Het suggereert iets toevalligs, alsof er een mysterieuze kracht over ons is gekomen die niemand had kunnen voorzien. Maar hier is niets toevalligs aan. Het is geen natuurramp. Het is het misbruik van iets wat mensen nodig hebben om te overleven. Huisvesting wordt in de eerste plaats behandeld als een bezit en pas in de tweede plaats als een menselijke noodzaak. Een woning is geen luxe of een financieel instrument. Het is de plek waar mensen slapen, eten, kinderen opvoeden, oud worden en hun leven opbouwen. Wanneer bedrijven die behoefte in de eerste plaats als een bron van winst kunnen beschouwen, worden mensen obstakels die uit de weg moeten worden geruimd wanneer ze het rendement op de investering in de weg staan.
En dit is geen Spaanse eigenaardigheid, maar een wereldwijd systeem. In de hele EU stegen de huizenprijzen tussen 2010 en 2024 met 53%, terwijl de huurprijzen met 25% stegen. Het World Cities Report 2026 van de VN schat dat wereldwijd tot 3,4 miljard mensen geen toegang hebben tot veilige, adequate huisvesting, een wereldwijd tekort dat is gegroeid van 251 miljoen eenheden in 2010 tot 288 miljoen in 2023.
Heeft niemand er even bij stilgestaan?
Maar systemen bestaan uit individuele beslissingen, en de zaak van Maricarmen laat precies zien waar die beslissingen de mist in gingen. Je moet je dus afvragen: heeft niemand even stilgestaan bij de persoon die hier centraal staat?
Heeft niemand bij de beleggingsmaatschappij gedacht: dit is een 87-jarige vrouw die hier al 71 jaar woont? Heeft geen van de advocaten die de zaak behandelden dat bedacht? Heeft niemand bij de overheid bedacht dat er misschien een andere oplossing moest zijn? Heeft niemand binnen het rechtssysteem naar de situatie gekeken en gedacht: misschien moeten we niet al deze machinerie inzetten om een bejaarde vrouw in een rolstoel op straat te zetten? Heeft werkelijk niemand even stilgestaan bij de vraag of wat ze deden wel humaan was?
Het antwoord was nee, als we de operatie die werd ingezet om de uitzetting uit te voeren bekijken. Rond het gebouw werd een enorme politieoperatie opgezet die urenlang duurde, terwijl activisten en buren probeerden de uitzetting te verhinderen. De politie maakte de ingang vrij met wapenstokken, pepperspray en traangas, en demonstranten en waarnemers meldden agressief fysiek optreden tijdens de operatie, waaronder agenten die hun handen over de gezichten van mensen hielden en hun ademhaling belemmerden. Denk eens na over de omvang van de prioriteiten die hier aan het licht komen. Een enorme veiligheidsoperatie werd noodzakelijk geacht om een 87-jarige vrouw uit haar huis te verwijderen, terwijl de mensen buiten werden behandeld als een probleem dat uit de weg moest worden geruimd. De politie was er om ervoor te zorgen dat het besluit van de vastgoedmaatschappij kon worden uitgevoerd.
Hier schuilt een bittere ironie in: het zijn onze eigen belastinggelden die de politie-operatie financieren waarmee een dergelijke uitzetting wordt uitgevoerd. Op 23 september werden meer dan 100 politieagenten en bijna een dozijn voertuigen ingezet rond het gebouw van Maricarmen, terwijl de operatie meer dan zeven uur duurde. Een wereld waarin privé-eigendom boven mensenlevens wordt gesteld, is geen humane wereld. Onze belastinggelden zijn niet bedoeld om aasgierfondsen te verdedigen die vijf keer zoveel winst uit een appartement proberen te persen.
Het contrast is schrijnend. Een particulier bedrijf zegt dat het onroerend goed meer geld moet opleveren. Een rechtbank geeft toestemming voor de uitzetting. De politie verwijdert de mensen die in de weg staan. En een oude vrouw verlaat haar huis op een brancard. Het raderwerk draait. De vraag is voor wie het draait.
Wie profiteert er eigenlijk?
Het antwoord is niet moeilijk te vinden, maar het is zelden het antwoord waar mensen naar worden gewezen. De boodschap is bekend: kijk naar de migrant. Kijk naar de persoon die met niets is aangekomen. Kijk overal naar, behalve naar de eigendomsstructuur en de economische aspecten van huisvesting. Want een migrant die op het strand slaapt, heeft van een woning geen beleggingsobject gemaakt. Een gezin dat uit Marokko is gekomen, heeft niet besloten dat een appartement een zo hoog mogelijk rendement moet opleveren. De echte boosdoeners zijn de bedrijven en beleggingsfondsen die woningen hebben omgevormd tot financiële activa, aangewakkerd door speculatie, massatoerisme, kortetermijnverhuur en een chronisch tekort aan sociale woningen. Grote vastgoedeigenaren beheersen nu meer dan een miljoen woningen in Spanje. Beleggingsfondsen spelen sinds de financiële crisis een belangrijke rol bij de aankoop van woningen: ze kopen hele gebouwen op, verhogen de huurprijzen en maken gebruik van mazen in de wet om hun winst te maximaliseren.
Het is handig om wanhopige mensen tot zondebokken te maken, omdat de woede dan ergens op gericht kan worden. Als mensen die moeite hebben om hun huur te betalen, worden aangemoedigd om de schuld te geven aan mensen die nog minder macht hebben dan zijzelf, hoeven ze nooit de ongemakkelijkere vraag te stellen: wie is de eigenaar van de woningen, wie profiteert ervan, en waarom worden fundamentele menselijke behoeften ondergeschikt gemaakt aan het nastreven van winst? En er is geen politieke wil om dit op te lossen: ons wordt verteld dat we migranten de schuld moeten geven en we worden gevoed met haat, terwijl diezelfde politici wetten wegstemmen die ons daadwerkelijk zouden kunnen beschermen. Bovendien heeft de Comunidad de Madrid blijkbaar 6,3 miljoen euro te besteden aan een luxe penthouse van 485 vierkante meter, dat naar verluidt bedoeld is als tijdelijke kantoorruimte voor de regionale president. Voor Maricarmen en duizenden anderen die met uitzetting worden geconfronteerd, heeft diezelfde regering geen vergelijkbare oplossing geboden.
Zondebokken, winstbejag en verkeerde prioriteiten wijzen allemaal op dezelfde onderliggende waarheid. En de uitzetting van Maricarmen heeft die vraag aan het licht gebracht: voor wie is huisvesting bedoeld? Het belangrijkste aan de reactie op haar uitzetting is misschien wel dat mensen zich die vraag stellen. Honderden mensen verzamelden zich voor haar huis. Buren bleven de hele nacht op de plek. Huisvestingsactivisten organiseerden zich. Duizenden gingen later de straat op in Madrid en in andere steden in heel Spanje. En, misschien wel het belangrijkste, een jongere generatie die is opgegroeid met het idee dat onbetaalbare huisvesting nu eenmaal de prijs is van volwassenheid, begint te zeggen dat dit niet zo is. In Madrid reageerde de politie op deze vreedzame demonstranten met hetzelfde geweld dat ze had gebruikt om het gebouw van Maricarmen te ontruimen, een herinnering aan aan wiens kant die macht precies staat.
Niets van dit alles heeft mensen ervan weerhouden om in actie te komen. Want systemen die onwrikbaar lijken, kunnen in beweging komen wanneer genoeg mensen ze niet langer als onvermijdelijk accepteren. Maricarmen had nooit een symbool hoeven worden. Ze had gewoon de kans moeten krijgen om in haar eigen huis oud te worden. Maar nu dit is gebeurd, kan haar uitzetting ofwel weer een schokkend verhaal worden dat binnen een week in de vergetelheid raakt, ofwel een startpunt vormen. De mensen die voor haar flat stonden, hebben al laten zien hoe dat uitgangspunt eruit kan zien: organisatie, solidariteit en een collectieve weigering om te accepteren dat winst belangrijker is dan mensen.
Laat dit het begin zijn. Niet het begin van weer een politieke slogan, maar het begin van een beweging die ervoor zorgt dat huisvesting niet langer genegeerd kan worden. Een beweging die stelt dat een huis bedoeld is om in te wonen. Een beweging die weigert toe te laten dat ouderen, jongeren, huurders, migranten of werknemers tegen elkaar worden opgezet, terwijl vastgoed steeds winstgevender wordt.
Want de uitzetting van Maricarmen was niet onvermijdelijk. En dat geldt ook voor het systeem dat hiertoe heeft geleid.
Laura Wittebroek is schrijfster en lid van Clamour.
(toevoeging van de vertaler: bewegingen als de Huurdersbond in Madrid zijn al lange tijd bezig met het organiseren van solidariteit: https://inquilinato.org/ Overigens is het ook goed te vermelden dat de lokale regering in Madrid in handen is van de conservatieve PP (Partido Popular))