Deze Trump-Rubio regimewisselingsoperatie in Brazilië moet worden tegengehouden

(Foto: Lula Official, Flickr, CC BY-2.0)

Een van de belangrijkste verkiezingen in de recente geschiedenis van Latijns-Amerika zal zondag in Brazilië plaatsvinden. Zittend president Luiz Inácio Lula da Silva heeft de laatste tijd vooral de nadruk gelegd op nationale soevereiniteit. De reden: zijn uitdager, Flávio Bolsonaro, krijgt sterke steun van de Trump-regering – en de VS hebben zwaar geïntervenieerd namens hem.

In de laatste paar maanden van de verkiezingscampagne in Brazilië heeft Trump Bolsonaro ontmoet in het Witte Huis, nieuwe tarieven opgelegd aan Braziliaanse producten en geprobeerd om medewerkers van het ministerie van Buitenlandse Zaken naar Brazilië te sturen. (Zowel Braziliaanse als Amerikaanse functionarissen zeiden dat de aanwezigheid van medewerkers van de Trump-regering twijfel zou doen rijzen over de integriteit van het stemmen daar.)

Een brief vorige week aan minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio van 31 congresleden vermeldde extra vijandige acties en concludeerde dat “het optreden van de Verenigde Staten neerkomt op inmenging en destabilisatie veroorzaakt.”

De verkiezing wordt voorspeld erg spannend te zijn, en de soevereiniteitskwestie kan de doorslag geven voor zwevende kiezers.

Trumps inmenging ondermijnt een fundamenteel en over het algemeen gekoesterd recht op zelfbeschikking, evenals het recht op democratie zelf. Het is zelfs duidelijk illegaal volgens het Handvest van de Organisatie van Amerikaanse Staten, waarvan de Verenigde Staten ondertekenaar zijn.

Maar Brazilianen hebben momenteel redenen om nog meer haast te maken met het behouden van hun soevereiniteit en onafhankelijkheid. Dit is te zien in de recente geschiedenis van Brazilië en Latijns-Amerika en in de economische impact van politieke onafhankelijkheid op de levensstandaard.

Te beginnen met Brazilië: Lula was een metaalbewerker en vakbondsleider die heeft geholpen bij de oprichting van de Arbeiderspartij en daar later leiding aan gaf. Hij diende twee opeenvolgende termijnen als president van Brazilië van 2003 tot 2010 en verliet het ambt met een van de hoogste goedkeuringscijfers ter wereld—83%.

Daar waren overtuigende redenen voor, die voortkwamen uit de veranderingen van het economische en sociale beleid van de regering. Deze veranderingen beïnvloedden het leven van tientallen miljoenen mensen in Brazilië. Het BBP per persoon, de eenvoudigste maatstaf voor de levensstandaard, groeide ongeveer vier keer zo snel als in de acht jaar voorafgaand aan Lula’s presidentschap. Armoede werd met 61% verminderd en extreme armoede met 64%. Ook was er een stijging van 57% van het reële (inflatie gecorrigeerde) minimumloon. Het aantal inschrijvingen aan universiteiten verdubbelde bijna.

Lula kon deze en andere levensveranderende hervormingen doorvoeren omdat hij brak met het beleid van de ‘Washington-consensus’ dat van 1980 tot 2000 misschien wel sterker dan ooit de economische besluitvorming in de regio bepaalde. Het omvatte economisch beleid dat vaak werd bepaald door het Internationaal Monetair Fonds of soms andere door Washington gecontroleerde instellingen. Het resultaat was een ramp: die twee decennia kenden het slechtste langetermijn groeiresultaat van de economie in Latijns-Amerika in meer dan 100 jaar.

Deze historische economische neergang hielp voor het eerst in de regio de verkiezing van centrum-linkse regeringen mogelijk te maken. Net als in Brazilië waren deze regeringen onafhankelijker dan de eerdere regionale norm en voerden daardoor meer progressieve en effectieve economische beleidsmaatregelen uit. De omslag was historisch: van 2002 tot 2013 daalde het percentage van de bevolking in Latijns-Amerika dat in armoede leeft van 45,6 naar 28,4, na in de voorgaande twee decennia juist te zijn gestegen.

De onafhankelijkheid van deze regeringen zouden Rubio en Trump blijkbaar het liefst willen afschaffen. Vandaar hun huidige pogingen tot regimeverandering in Brazilië. Dit is de grote prijs voor Rubio. Het is het grootste land in Latijns-Amerika, en een regering onder Lula zal de Trump-regering niet steunen in haar illegale pogingen om de regio te beheersen. Maar de tegenstander van Lula zal bijna zeker een trouwe Trump-bondgenoot zijn.

Het is Flávio Bolsonaro, een senator die door zijn vader Jair Bolsonaro, die van 2019 tot 2023 president was, persoonlijk is uitgekozen; hij noemt zichzelf ‘Bolsonaro 2.0’.

Flávio en zijn team proberen Lula in verband te brengen met de grootste bankfraude in de Braziliaanse geschiedenis, waardoor een depositoverzekeringsuitkering van bijna 8 miljard dollar nodig werd voor ongeveer 800.000 slachtoffers. Maar de vuile was ligt eigenlijk bij Flávio en zijn bondgenoten. Hij zit tot over zijn oren in dit schandaal. Er is niks aan bewijs tegen Lula.

Bolsonaro 1.0 imiteerde Trump bij het ontkennen van de verkiezingsuitslag toen hij de verkiezing van 2022 aan Lula verloor. Hij kon niet genoeg militaire commandanten zover krijgen om een decreet te steunen dat Lula zou beletten aan de macht te komen. Het Hooggerechtshof van het land veroordeelde Bolsonaro later voor het leiden van een poging tot staatsgreep. De Braziliaanse ‘6 januari’ was op 8 januari 2023, toen aanhangers van de verslagen president het Congres, het presidentieel paleis en het Hooggerechtshof beschadigden en eisten dat het leger ingreep om de verkiezingsuitslag ongeldig te maken.

Vorig jaar probeerde Trump het proces tegen Bolsonaro te stoppen door Brazilië een extra invoerheffing van 40% op te leggen. De meeste Brazilianen verwierpen die economische collectieve bestraffing als een aanval op hun nationale soevereiniteit, verkiezingsdemocratie en rechtssysteem—wat het duidelijk ook was. Bolsonaro werd veroordeeld en kreeg een gevangenisstraf.

Bij bijna elke democratisch gekozen, sociaaldemocratische regering die in de 21e eeuw aan de macht kwam, waren er pogingen vanuit Washington om deze te verzwakken, destabiliseren of omver te werpen. Dit ging zelfs zo ver dat er in Bolivia, Honduras en Haïti door de VS gesteunde coups plaatsvonden. De VS waren ook betrokken bij een coup in Venezuela in 2002 die snel werd overwonnen, gevolgd door jaren van Amerikaanse pogingen tot regimeverandering daar—en later de economische sancties die meer dan honderdduizend mensen het leven kostten en het grootste deel van de Venezolaanse economie vernietigden. Argentinië heeft ook te lijden gehad onder herhaalde Amerikaanse interventies die economische neergangen en crises veroorzaakten en verergerden, met ernstige gevolgen.

Laatst heeft Trump het economische geweld tegen Cuba, Rubio’s belangrijkste doelwit, opgevoerd. Het sterftecijfer bij baby’s in Cuba is met 148% gestegen sinds de VS begonnen met het aanscherpen van hun sancties, die momenteel een verwoestende stopzetting van de fossiele brandstoffentoevoer en elektriciteitsproductie omvatten.

Bij de meest recente nationale verkiezingen in Colombia (21 juni) en Honduras (afgelopen 30 november), dreigde Trump met economische maatregelen (impliciet bij Colombia en explicieter bij Honduras), als de ingezetenen niet op de door hem uitgekozen kandidaat zouden stemmen.

Dit is de recente en regionale context van de strijd voor de toekomst van Brazilië. De Trump-Rubio interventies hebben samen met de Bolsonaro-clan, de campagne van Flávio veranderd in een volgende Amerikaanse regimewisselingsoperatie. Die moet worden tegengehouden, voor het welzijn van Brazilië en het hele halfrond.