Lieke Marsman: De Dichter en de Duivel
Eerder hadden we op globalinfo al aandacht besteed aan het werk van Lieke Marsman toen er een machtige voorpublicatie van haar – letterlijk – laatste boek in NRC verscheen. Nu is het boek ook verschenen, een week nadat de schrijfster zelf op 3 juni overleed.
De dood van Lieke Marsman was groot nieuws. Het is lang geleden dat een jonge dichteres zoveel impact kon krijgen met haar werk. Haar laatste boek, ze wist dat ze niet lang te leven meer had, is een felle en tegelijk ingetogen schets van de stand van Nederland. Het is geen optimistische schets.
De vorm die Marsman heeft gekozen voor haar afrekening is losjes gebaseerd op Dante’s Hel (of zoals het boek officieel heet: de Goddelijke Komedie, overigens ok pas na zijn dood verschenen). In enkele hoofdstukken in staccato terzines daalt de schrijver af in de hel. Al in de eerste ring komt ze Dick Schoof tegen, die onder andere geciteerd wordt met de zin: “het doden van onschuldige kinderen is bijna nooit goed te praten”.
Verder afdalend komen we Gerrit Zalm tegen, en Jetten en Yesilgoz, die allemaal aan het woord komen, en hun uitspraken, met bronvermelding, zijn ook ooit echt gedaan, en geven hier in het volle licht tentoongespreid blijk van een onwaarschijnlijke grofheid. Of onbenullige laagheid, zoals in het geval van een ontmoeting tussen Jetten en Rutte.
Ook krijgen we een nagespeelde discussie tussen Lieke en drie extreemrechtse dames Nanninga, De Vos en Vlaardingerbroek, over Gaza en ‘vrijheid’ van meningsuiting.
Het zou de schrijfster en haar werk zeer tekort doen als hier de indruk gewekt zou worden dat ze alleen over politiek schrijft. Haar afrekening gaat over het hele leven in de lage landen, en vooral ook over de taal die daar gebezigd wordt en de ongelofelijke leegheid van (sociale) media en publieke debatten. Daarbij is de schrijfster gevat en grappig, en de lezer krijgt de brok in de keel bij de gedachte dat ze dit geschreven moet hebben met de dood op de hielen.
Een van de grootste klachten van de schrijfster is dat ze op het laatst voortdurend door media gevraagd werd om op te komen treden om over ziekte en dood te praten, en niet over hoe ziek de wereld er aan toe is. Ze geeft toe dat ze er in haar werk ook over geschreven heeft, maar vooral ook over zaken als klimaat en mensenrechten en oorlog. Maar die zijn kennelijk minder urgent bij de mediamakers.
De banale teksten die opduiken als ze onderweg naar de afgrond van de hel politici ontmoet, worden afgewisseld met indrukwekkende getuigenissen van mensen die verzet hebben geboden tegen fascisme en stalinisme. In een appendix wordt de draak gestoken met AI en de roof van teksten.
Het boek van 118 pagina’s is een grandioos afscheid van de schrijfster die maar 35 jaar op deze planeet heeft door mogen brengen, maar in die tijd de moed had om te zeggen waar het op stond en in haar laatste werk een gracieuze vuist in het gezicht van de politiek te planten.
(Zie ook het In Memoriam op haar website: https://www.liekemarsman.nl/berichten/)