Nacht van de Tegenmacht: Honderden mensen en organisaties komen samen voor democratische ruimte en recht op protest (Gent)

Politie treedt hard op tegen betogers die opkomen voor verschillende mensenrechten. Het wetsontwerp-Quintin geeft de minister van Binnenlandse Zaken de macht om op eigen houtje organisaties die werken aan een democratische samenleving te verbieden. Subsidies voor kritische middenveldorganisaties worden geschrapt of drastisch verminderd. Deze ontwikkelingen zorgen voor een groeiende bezorgdheid over de ruimte voor protest, kritiek en maatschappelijke organisatie. 

Vanuit die bezorgdheid komen donderdag 25 juni honderden mensen, organisaties en kunstenaars samen tijdens de Nacht van de Tegenmacht in Kunstencentrum VIERNULVIER in Gent, om op te komen voor democratische ruimte en het recht op protest. Het evenement – mee-georganiseerd door Hart Boven Hard – maakt deel uit van de campagne Tegenmacht, een breed samenwerkingsverband van organisaties dat waarschuwt voor de toenemende druk op de democratische ruimte in België.

De campagne ontstond nadat de Vlaamse regering eind 2025 besloot om de subsidies van zes kritische middenveldorganisaties voor de komende vijf jaar geheel of drastisch te verminderen. Nochtans hadden Vrede vzw, Vredesactie, Headquarters of the Movement (HotM), LABO vzw, Climaxi en wijzelf, DeWereldMorgen, positieve adviezen van een onafhankelijke adviescommissie, die door de Vlaamse regering zelf was goedgekeurd. 

Mondige burgers en kritische organisaties worden steeds vaker weggezet als lastig, extreem of verdacht

HotM, een burgerbeweging die mensen mobiliseert rond thema’s zoals de oorlog in Palestina, zou voor het eerst subsidies krijgen, maar kan nu geen betaalde werking opstarten. LABO vzw, een organisatie rond kritisch burgerschap die al haar subsidies heeft verloren, heeft haar betaalde werking sinds april al moeten stopzetten. Voor de andere organisaties is het onduidelijk hoe lang ze het financieel redden om door te gaan. 

Fundamentele democratische vrijheden onder druk

De zes organisaties zijn tegen dit besluit van de Vlaamse regering naar de Raad van State gestapt en wachten het proces af. Maar het gaat niet alleen om deze zes organisaties. Steeds vaker zijn fundamentele democratische vrijheden onderwerp van maatschappelijk en politiek debat. Vrije organisatie, protest, onafhankelijke journalistiek en maatschappijkritiek staan onder druk. 

“Zo staat het recht op protest, dat voortkomt uit het recht op vrijheid van meningsuiting en van vergadering, in Antwerpen enorm onder druk”, vertelt Peter Paul Vossepoel, die tot voor kort werkte voor LABO vzw en nu woordvoerder is voor Nacht van de Tegenmacht. “Als je je daar wil uitspreken buiten bij het stadhuis, een plek waar je gehoord en gezien wordt, dan wordt dat de kop ingedrukt door Stad Antwerpen. Je mag enkel betogen op voorwaarde dat dit op een specifiek plein plaatsvindt waar de actie bijna niet zichtbaar is.” 

“Dit is een enorme repressieve wijze waarop met betogers wordt omgegaan, en wordt ook wel het chilling-effect genoemd, wat als doel heeft om andere mensen af te schrikken om ook op straat te komen”, voegt David Dessers van Vrede vzw toe.

Mondige burgers en kritische organisaties worden steeds vaker weggezet als lastig, extreem of verdacht. Wie tegenpruttelt kan te maken krijgen met intimidatie en machtsvertoon. Wat gisteren nog legitiem protest was, heet vandaag ‘overlast’, klinkt het bij de campagne Tegenmacht. 

“Meer en meer GAS-boetes worden er uitgedeeld aan betogers en juridische vervolging van activisme neemt toe”, verklaart Vossepoel. “Zo kreeg feministisch collectief Collecti.e.f 8 maars in Gent na een actie tegen besparingen een boete van 2.000 euro voor de reinigingskosten van leuzen die met spuitkrijt waren geschreven bij het stadhuis en werd er iemand op verhoor gevraagd door de politie.”

“Kijk maar naar de scholieren die nu worden weggezet als ‘krapuul’”

Verder wordt solidariteit verdacht gemaakt. “Kijk maar naar de scholieren die nu worden weggezet als ‘krapuul’, terwijl velen vreedzaam opkomen voor beter onderwijs”, aldus Vossepoel. Ook kritiek op de massale boskap in Vlaanderen werd door een minister ‘extremisme’ genoemd.

Zachtheid en medeleven worden vaak weggezet als zwakte. Vossepoel: “Neem de nieuwe wet die toestaat om woningen van mensen zonder papieren te betreden om ze op te pakken. Deze mensen worden als een gevaar gezien, en steun bieden aan hen als een teken van zwakte.” 

De civiele ruimte staat steeds verder onder druk, aldus de initiatiefnemers van Tegenmacht. Daarbij gaat het om de ruimte om je uit te spreken, je te organiseren en te protesteren. “Dat wordt concreet zichtbaar in bijvoorbeeld de recente aanvallen op de mutualiteiten door politici en sommige media, terwijl ze voor veel mensen een belangrijk solidariteitsmechanisme zijn dat zorg mogelijk maakt”, vertelt Vossepoel. En daarom vindt morgen de Nacht van de Tegenmacht plaats.

Nacht van de Tegenmacht

Allereerst komen in de namiddag talloze middenveldorganisaties samen. “Veel organisaties zijn zich bewust van de krimpende ruimte om je uit te spreken, de noodzaak om te verenigen en om de aanvallen op onze rechten collectief te verdedigen”, aldus Vossepoel. “We gaan dat niet per organisatie kunnen doen. Het doel is om tijdens de middenveldreceptie – die overigens intussen volzet is – samen na te denken hoe we deze strijd samen kunnen voeren.” 

Vervolgens is er een standenmarkt. Daar kunnen mensen de vele diverse middenveldorganisaties die opkomen voor hun rechten en bijdragen aan een sterke democratie, leren kennen en mee in gesprek gaan. 

Hoe kunnen we de democratische ruimte vandaag beschermen en versterken? Tijdens het avondprogramma op het podium komen vertegenwoordigers uit het middenveld, de vakbonden, media en mensenrechtenwerk samen om met elkaar hierover in gesprek te gaan en antwoorden te bieden. 

Zo gaan Bert Engelaar, voorzitter van de vakbond ABVV, en Ann Vermorgen, voorzitter van de vakbond ACV, spreken over hoe vakbonden en sociale organisaties steeds vaker door verschillende politici en partijen worden aangevallen. Wordt er door de politiek en media niet meer geluisterd?

Hoe zit het met ons recht op protest en hebben we nog recht op een kritische stem?

Isja Puissant, die deelnam aan de laatste Global Sumud Flotilla naar Gaza, en Saliha El Mouzghibatie van Headquarters of the Movement gaan het hebben over hoe het zit met ons recht op protest. Wie de straat op gaat, ongeacht of dat is voor klimaat, Palestina of sociale rechten, botst steeds vaker op repressie. Ook bij rustige betogingen. Maar politiegeweld blijft grotendeels straffeloos, terwijl betogers vervolgd worden. 

Hebben mensen in België nog recht op een kritische stem? Joeri Thijs van Greenpeace en Maret Dakaeva van Vredesactie gaan in op deze vraag. Kritische organisaties worden geconfronteerd met gerichte inspecties en subsidies worden (toch) niet toegekend. Ook samenwerkingsovereenkomsten met jeugdwelzijnswerk en straathoekwerk worden geschrapt. Daarbij maakt het geplande Vlaamse actieplan radicalisering het mogelijk dat bij vermoeden van aanzetten tot gewelddadige radicalisering subsidies al kunnen worden stopgezet.

Karl van den Broeck, hoofdredacteur van Apache, en Joke Callewaert, advocate bij Progress Lawyers Network, gaan met elkaar in gesprek over de groeiende macht van de uitvoerende macht. Daardoor komen mechanismen die onze grondrechten beschermen onder druk te staan, zoals justitie, de rechtsstaat en kritische media. 

Nood om te verenigen is hoog

Tussen de gesprekken door zorgen spoken-word artieste Yousra Benfquih en muzikanten Willem Ardui (blackwave), Aghogho, Lize Accoe, Walid Ben Chikha, Jonas De Rave, Paola Marquez en TROY voor artistieke interventies. Aansluitend op het avondprogramma trekken deelnemers om 21u30 de straat op voor een korte mars voor het Recht op Protest, dat start en eindigt bij VIERNULVIER. De mars vraagt aandacht voor het recht op vrije meningsuiting, vereniging en protest, en verzet zich tegen de criminalisering van sociale bewegingen.

“We hopen dat mensen na Nacht van de Tegenmacht naar huis gaan met het besef dat de nood hoog is om ons te verenigen om de civiele ruimte te verdedigen. Dat we samen sterk zijn en er iets tegen kunnen doen”, aldus Vossepoel. 

We hopen dat mensen naar huis gaan met het besef dat de nood hoog is om ons te verenigen om de civiele ruimte te verdedigen

“Het is een zwaar thema en de analyse die we maken is best alarmerend, maar de bedoeling is om tot manieren te komen hoe hiermee om te gaan en hoe effectief onze rechten te verdedigen en uit te breiden. Zo is het van belang om de gevaren op de lange termijn te zien, zoals de geplande wet-Quintin, en om daarop gezamenlijk voor te bereiden. Zodat we er gezamenlijk tegen kunnen strijden, vóórdat kogels door de kerk zijn.”

“De Wet-Quintin, de aanval op Apache of DeWereldMorgen.be, en de hardere repressie tegen protesten zijn geen losstaande voorvallen, maar een patroon. Daarom gaat het ons allemaal aan”, legt Vossepoel uit.

“Bovendien richten we vaak onze pijlen op de partijen die rechten actief proberen in te perken, maar Nacht van de Tegenmacht is ook een oproep aan progressieve partijen om deze problematiek echt serieus te nemen en om mee een dam te vormen tegen die autoritaire tendensen.”

Praktische informatie

Datum: donderdag 25 juni 2026

Locatie: Kunstencentrum VIERNULVIER in Gent

Programma
16.00 – 18.00 uur: Netwerkreceptie voor middenveldorganisaties
18.00 – 19.00 uur: Standenmarkt
19.00 – 21.00 uur: Podiumprogramma

– Bert Engelaar (ABVV) en Ann Vermorgen (ACV) over: wordt er niet meer geluisterd?

– Isja Puissant (Global Sumud Flotlilla) en Saliha El Mouzghibati (HotM) over autoritarisme op straat

– Maret Dakaeva (Vredesactie) en Joerit Tijs (Greenpeace) over het recht op een kritische stem

– Joke Callewaert en Karl van den Broeck (Apache) over mechanismen die de democratie beschermen?

– Martha Balthazar over hoe kunnen we nu verder? 

21.30 – 22.00 uur: Mars voor het recht op protest

Voor het avondprogramma zijn nog enkele plaatsen beschikbaar. Geïnteresseerden kunnen hun aanwezigheid bevestigen via deze link.