In Memoriam Bas Moreel, Distributeur Van Het Anarchisme
Op 1 januari overleed op 95-jarige leeftijd Bas Moreel. In de jaren zeventig was hij met zijn ‘Literatuurverspreiding’ de pionier van de verspreiding en levering van anarchistische boeken, brochures en tijdschriften naar boekwinkels in Nederland. Samen met zijn vrouw Jetty voorzag hij met name de toen opkomende linkse boekwinkels en vrouwenboekwinkels van een onafzienbare stroom anarchistische en feministische literatuur en overige maatschappijkritische teksten.
Het verzendadres – een flatwoning aan de Nobelweg in Wageningen – werd in 1976 in het anarchismenummer van het literaire tijdschrift Maatstaf omschreven als ‘een zenuwcentrum van hedendaagse binnen- en buitenlandse publicaties van en over het anarchisme.’
Op 1 januari overleed op 95-jarige leeftijd Bas Moreel. In de jaren zeventig was hij met zijn ‘Literatuurverspreiding’ de pionier van de verspreiding en levering van anarchistische boeken, brochures en tijdschriften naar boekwinkels in Nederland. Samen met zijn vrouw Jetty voorzag hij met name de toen opkomende linkse boekwinkels en vrouwenboekwinkels van een onafzienbare stroom anarchistische en feministische literatuur en overige maatschappijkritische teksten. Het verzendadres – een flatwoning aan de Nobelweg in Wageningen – werd in 1976 in het anarchismenummer van het literaire tijdschrift Maatstaf omschreven als ‘een zenuwcentrum van hedendaagse binnen- en buitenlandse publicaties van en over het anarchisme.’
Vertegenwoordiger
In 1973 was hij begonnen met het verspreiden van boeken en brochures voor kleine linkse uitgevers, toen hij zelf zijn Nederlandse vertaling van de brochure Wat is een anarchist? van Nicholas Walter had uitgegeven. De vraag was echter hoe hij deze in winkels te koop zou kunnen aanbieden. Meer kleine uitgevers bleken tegen hetzelfde probleem aan te lopen. Door vervolgens uitgaven van meerdere uitgevers vanaf één adres aan te bieden en te verzenden, konden de kosten laag blijven. Bovendien nam het combineren van de verspreiding zo winkels en uitgevers veel werk uit handen. Tientallen uitgaven waren voor winkels nu op één adres te bestellen.
Al gauw vertegenwoordigde Bas tientallen Amerikaanse, Engelse, Duitse en Nederlandse uitgeverijen, waarvan zo’n twintig zich als anarchistisch manifesteerden. Daaronder Freedom Press, Cienfuegos Press, Karin Kramer Verlag en in Nederland onder meer Pamflet, Spreeuw en Anarchistiese Uitgaven (AU). Ook Engelse uitgeverijen als het progressieve Labour-gerichte Spokesman (met veelschrijver Ken Coates) en het literair getinte The Journeyman Press vonden bij hem onderdak. Bovendien verspreidde hij tientallen brochures en gelegenheidsuitgaven van actiegroepen en tijdschriften als De AS en De Vrije Socialist. Maandelijks stencilde hij een fondslijst die aan winkels werd toegestuurd en reisde hij met een tas literatuur langs de winkels om zijn fonds aan te bieden. Naast levering aan de vele linkse boekwinkels en vrouwenboekwinkels in het land, wisten ook de traditionele boekhandels hem steeds vaker te vinden.
Bakoenin
Zijn literatuurverspreiding had de tijdgeest mee. Er was een toenemende belangstelling voor het linkse boek in het algemeen. Ook gevestigde uitgeverijen stortten zich op de linkse markt en ook traditionele media schonken aandacht aan het anarchisme want 1976 was uitgeroepen tot het Bakoenin-jaar, honderd jaar na zijn dood.
Incidenteel bleef Bas ook zelf vertalen en uitgeven: een brochure van Emma Goldman, een boekje over arbeiderszelfbestuur en zijn vertaling van God en de staat van Michael Bakoenin. Een van de eerste brochures die hij uitgaf was een bundeling van teksten van Anton Constandse en Arthur Lehning, Anarcho-syndikalisme. Publicatie van de teksten had hij niet met de auteurs overlegd. Kort na verschijning van de brochure werd hij door Arthur Lehning gebeld. Op dat moment brak het angstzweet bij hem uit, zo vertelde hij later. Hij verwachtte een scherpe reactie van Lehning, maar deze zei: ‘Wilt u mij onmiddellijk tien exemplaren van die brochure sturen!’
Nieuwsbrief
In 1979 gaf Bas aan met de distributie te willen stoppen. Eerst werd die enige tijd overgenomen door Silvia en Auke van der Berg, daarna tot halverwege de jaren tachtig door Harpo Distributie, beide in Leeuwarden.
Hoewel hij niet direct meer betrokken was bij distributieactiviteiten bleef hij onvermoeibaar oog houden voor anarchistische publicaties en stuurde hij zijn opvolgers geregeld informatie over anarchistische uitgevers, of stuurde hij onverwacht een doos boeken of brochures. Vaak was dit vanuit het buitenland want zijn contacten brachten hem in Canada en de VS, Oekraïne en Polen. Vanuit deze landen bleef hij vrienden en bekenden met een gemailde nieuwsbrief op de hoogte houden van anarchistische ontwikkelingen. Ook gaf hij daarin blijk van zijn belangstelling voor ‘religieus anarchisme’, een onderwerp wat hem de laatste jaren vooral bezighield. Het was trouwens in die jaren niet uitzonderlijk op een manifestatie Bas ineens achter een boekentafel te kunnen aantreffen. Voor bevriende buitenlandse uitgevers wilde hij nog wel eens zijn diensten aanbieden.
In de jaren negentig werd hij enige tijd redactielid van De AS. Legendarisch bij oud-redactieleden is de discussie met Bas over de spelling in zijn artikelen. Vol overtuiging bleef hij vasthouden aan de ‘jaren zeventig spelling’ van woorden als kapitalisties, anarchisties en imperialisties.
De laatste jaren woonde hij in een verzorgingshuis in Groesbeek. Vanuit zijn bejaardenwoning bleef hij aanprijzen en distribueren. Zelfs als het ging om wijn, vernoemd naar de Franse anarchist en geograaf Élisée Reclus. Daar overleed Bas op de eerste dag van dit jaar.
Martin Smit