Het verzwegen verzet tegen de Remigration Summit

Toen Europese en Amerikaanse extreemrechtse activisten in Portugal samenkwamen voor de Remigration Summit, berichtten Belgische media vooral over de dreiging van hun ‘deportatiedenken’. Veel minder zichtbaar was het Portugese verzet tegen die bijeenkomst: de oproep tot een verbod, de juridische argumenten, de mobilisatie in Porto en de locatie wissels die tegenactie bemoeilijkten. Dat maakt het beeld onvolledig. Extreemrechts kreeg geen vrije baan. Het verzet was er, alleen bleef het in veel berichtgeving onderbelicht.

Alsof Portugal even de rode loper uitrolde voor racisme in pak

Op zaterdag 30 mei 2026 ging in Portugal de zogenaamde Remigration Summit door. In een deel van de berichtgeving leek dat bijna een strak georganiseerde bijeenkomst van extreemrechts die ongehinderd haar gang kon gaan. Europese en Amerikaanse extreemrechtse activisten, rechtse influencers en politici kwamen samen om te spreken over “remigratie”: een woord dat netjes genoeg moet klinken om de harde inhoud verteerbaar te maken.

Wie alleen die berichtgeving las, kon bijna denken dat extreemrechts hier gewoon vrij baan kreeg. Alsof Portugal even de rode loper uitrolde voor racisme in pak. Alsof internationale deportatiedenkers rustig konden vergaderen over wie hier volgens hen wel of niet thuishoort. 

In Portugal was er verzet

De top is doorgegaan, ja. Dat moet ernstig genomen worden. De aanwezigen waren geen onschuldige praatclub. De Remigration Summit bracht extreemrechtse politici, identitaire netwerken, Amerikaanse radicale rechtse figuren en Europese rechtse activisten samen rond één centrale gedachte: mensen die zij als ongewenst beschouwen, moeten verdwijnen.

Niet alleen mensen zonder papieren. Ook mensen met verblijfspapieren. Zelfs burgers, geboren en getogen in Europa, kunnen volgens deze logica geviseerd worden wanneer ze volgens extreemrechtse criteria “niet voldoende geassimileerd” zouden zijn. Wie “remigratie” zegt in deze context, zegt dus niet zomaar “terugkeer”. Die zegt: druk zetten, rechten afbouwen, burgerschap voorwaardelijk maken, mensen economisch en cultureel naar de uitgang duwen, en uiteindelijk deportatie denkbaar maken voor wie niet past in het witte, nationalistische en autoritaire beeld van Europa.

Maar er is nog een tweede verhaal. En precies dat verhaal bleef in veel berichtgeving onderbelicht.

Niet als voetnoot. Niet als randgeluid. Niet als detail dat achteraf nog even vermeld kan worden. Er waren antiracistische organisaties, burgerbewegingen, linkse organisaties en mensenrechtenactivisten die vooraf waarschuwden, mobiliseerden, druk zetten, het juridische kader benoemden en duidelijk maakten: Portugal is geen neutrale vergaderzaal voor een extreemrechtse deportatiepolitiek.

Geen gewone conferentie

De Remigration Summit werd aangekondigd als een bijeenkomst over “remigratie”. Dat woord is niet toevallig gekozen. Het moet zachter klinken dan deportatie. Het moet lijken op beleid, op administratie, op ordelijke terugkeer, op een normale discussie over migratie. Maar de inhoud is veel harder.

Het gaat over een bredere fantasie van etnische zuivering zonder dat woord te gebruiken

Remigratie, zoals de extreemrechtse beweging ze vandaag gebruikt, gaat niet alleen over mensen zonder verblijfsrecht. Het gaat over een bredere fantasie van etnische zuivering zonder dat woord te gebruiken. Het gaat over de gedachte dat sommige mensen nooit echt kunnen behoren tot Europa, zelfs niet wanneer ze hier wonen, werken, geboren zijn, kinderen hebben, buren hebben, belastingen betalen, Nederlands, Frans, Portugees of Duits spreken, en staatsburger zijn.

Dat is de gevaarlijke kern van het begrip. Niet iedereen is volgens deze ideologie een evenwaardige burger. Niet iedereen heeft dezelfde vanzelfsprekende plaats. Sommige mensen blijven voorwaardelijk aanwezig. Hun aanwezigheid kan opnieuw ter discussie worden gesteld. Hun burgerschap kan verdacht worden gemaakt. Hun familiegeschiedenis wordt tegen hen gebruikt.

Daarom is het woord “remigratie” zo gevaarlijk. Het klinkt bureaucratisch, maar het maakt racistische uitsluiting bestuurbaar. Het probeert ‘deportatiedenken’ in beleidsvorm te gieten.

Precies daarom was er in Portugal weerstand.

Ook juridisch werd geprobeerd de top te stoppen

SOS Racismo Portugal veroordeelde de Remigration Summit vooraf en eiste dat de bijeenkomst verboden zou worden. De organisatie omschreef de top als een poging om massale deportatie van mensen op basis van etnische en raciale criteria te promoten. Dat is een belangrijk onderscheid. Dit ging niet over een gewoon debat tussen voor- en tegenstanders van migratiebeleid. Dit ging volgens de tegenstanders over een bijeenkomst die de verwijdering van hele groepen mensen uit de samenleving politiek denkbaar wil maken.

SOS Racismo eiste niet alleen publiek dat de bijeenkomst niet zou plaatsvinden. De organisatie verwees ook naar fundamentele rechten, antidiscriminatie, gelijkheid en het verbod op racistische organisatievorming. In de Portugese context is dat geen detail. Portugal heeft, door zijn geschiedenis, een grondwettelijke gevoeligheid voor fascistische organisatievorming en racistische politiek. Daarnaast bestaat er strafrechtelijke bescherming tegen racistische haat, discriminatie en aanzetten tot geweld.

De vraag is ook of een democratische rechtsstaat zoiets zomaar als een gewone private bijeenkomst mag behandelen

Ook politiek werd de kwestie aangekaart. De Portugese Communistische Partij stelde al in maart parlementaire vragen aan de regering over de geplande summit. In die vragen werd gewezen op de internationale extreemrechtse netwerken achter het evenement en op het feit dat deze netwerken massadeportatie, racisme, xenofobie en homofobie verdedigen of verspreiden.

Dat is belangrijk. Het verzet was dus niet alleen een groep mensen die “tegen” was. Het was ook een poging om de instellingen te dwingen hun verantwoordelijkheid te nemen. Als een internationale extreemrechtse bijeenkomst zich organiseert rond de verwijdering van mensen op etnische of raciale gronden, dan is de vraag niet alleen of burgers daartegen mogen protesteren. De vraag is ook of een democratische rechtsstaat zoiets zomaar als een gewone private bijeenkomst mag behandelen.

Toch kwam er geen verbod. Waarom niet? Voor zover valt na te gaan, hebben de Portugese autoriteiten de drempel voor preventief ingrijpen niet toegepast, of niet willen toepassen. Een private bijeenkomst is juridisch niet automatisch verboden, zelfs niet wanneer de ideeën verwerpelijk zijn. Pas wanneer er aantoonbaar wordt aangezet tot racistische haat, discriminatie of geweld, of wanneer een organisatie juridisch als verboden racistische of fascistische structuur wordt behandeld, ontstaat een sterker aanknopingspunt voor ingrijpen.

Maar precies daar zat de aanklacht van de tegenstanders. Volgens SOS Racismo was dit geen neutrale bijeenkomst over beleid, maar een internationale extreemrechtse organisatiepoging rond etnisch en racistisch ‘deportatiedenken’. Door niet in te grijpen, behandelden de instellingen de Summit alsof ze binnen de normale democratische meningsruimte viel.

En dat is precies hoe normalisering werkt. Niet noodzakelijk door openlijke goedkeuring. Soms volstaat institutioneel stilzwijgen. Soms volstaat het dat een zaal doorgaat, dat de politie niet verhindert, dat de regering geen duidelijke grens trekt, dat media vooral de sprekers tonen en niet de mensen die waarschuwden.

Porto was geen leeg decor

Eerder werd de Summit aangekondigd voor Porto. Maar in Porto groeide weerstand. Antiracistische organisaties, burgercollectieven en linkse organisaties mobiliseerden tegen de bijeenkomst. De boodschap was helder: Porto mocht geen platform worden voor extreemrechtse deportatiepolitiek.

Dat is een belangrijk deel van het verhaal, want uiteindelijk vond de top niet plaats in Porto zelf, maar in Figueira da Foz, in de omgeving van Quinta da Salmanha. De locatie werd laat bekendgemaakt. Dat is geen onbelangrijk detail en geen gewone logistieke voetnoot. Extreemrechtse bijeenkomsten werken vaker met verschuivende of pas laat vrijgegeven locaties. Zo proberen organisatoren publieke controle, lokaal protest, druk op zaaluitbaters en directe tegenmobilisatie te ontwijken.

Hedendaags extreemrechts wil zichtbaar zijn als macht, maar onzichtbaar blijven als het op verantwoordelijkheid aankomt

Ook hier maakte de wissel van locatie het moeilijker om het verzet fysiek tot bij de bijeenkomst te brengen. Wie mobiliseert tegen een bijeenkomst, moet weten waar die plaatsvindt. Wie een zaal wil aanspreken, moet weten welke zaal. Wie een tegenactie wil organiseren, heeft tijd, plaats en een netwerk nodig. Door locaties te verschuiven en informatie af te schermen, wordt protest niet onmogelijk, maar wel moeilijker.

De bijeenkomst zelf probeerde zich naar buiten toe te tonen als groot, zelfzeker en internationaal. Maar tegelijk werd de toegang gecontroleerd, de locatie afgeschermd en de identiteit van aanwezigen beschermd. Dat is de dubbele beweging van hedendaags extreemrechts: zichtbaar willen zijn als macht, maar onzichtbaar willen blijven als het op verantwoordelijkheid aankomt.

Verzet in verschillende vormen

Het verzet tegen de Remigration Summit bestond niet uit één groot beeld. Het was geen eenvoudig verhaal van duizenden mensen voor een hek. Misschien is het daarom moeilijker in media te vatten. Maar het was er wel.

Er was de publieke aanklacht van SOS Racismo. Er waren formele vragen aan de regering. Er waren antiracistische oproepen. Er was druk rond Porto. Er was verontwaardiging over het institutionele stilzwijgen. Er waren mensen die de uiteindelijke locatie probeerden te achterhalen en bekend te maken. Er waren organisaties die weigerden om “remigratie” als een normaal beleidswoord te behandelen.

Niet noodzakelijk één organisatie. Niet één vorm. Wel verschillende mensen en groepen die begrepen dat extreemrechts niet alleen bestreden wordt in parlementen of commentaarstukken, maar ook in zalen, straten, sociale netwerken, juridische argumenten, lokale druk en publieke taal.

Deze keer werkte het niet voldoende. De top ging door. De extreemrechtse sprekers spraken. De rechtse activisten kwamen samen. De internationale contacten werden gelegd. De beelden konden gemaakt worden. De beweging kon zichzelf opnieuw presenteren als iets dat groeit.

Het verzet heeft deze keer niet gewonnen. Het hield de bijeenkomst niet tegen en raakte niet krachtig genoeg tot bij de geheime of laat onthulde locatie. Maar het was er wel, en dat maakt uit.

Wat media weglaten, verandert het beeld

Wanneer media vooral schrijven over wie aanwezig was, hoe gevaarlijk de ideeën zijn, hoe netjes de mannen gekleed waren, hoe internationaal het netwerk is en hoe hard “remigratie” oprukt, dan is dat niet noodzakelijk fout. Die informatie is belangrijk. De ideologie is gevaarlijk. De netwerken zijn reëel. De aanwezigheid van Amerikaanse radicale rechtse figuren maakt duidelijk dat dit niet alleen een Europees fenomeen is.

Maar als het verzet ontbreekt, ontstaat een scheef beeld. Dan lijkt het alsof extreemrechts ongestoord oprukt. Alsof niemand reageert. Alsof steden, bewegingen, organisaties en antiracistische activisten alleen maar toekijken. Alsof de nieuwe normaliteit al aanvaard is.

Een vollediger bericht had minstens moeten zeggen: de top ging door, maar niet zonder druk

Dat is niet alleen onvolledig. Het is politiek gevaarlijk. Want media-aandacht is niet neutraal. Als alleen de extreemrechtse bijeenkomst zichtbaar wordt, krijgt extreemrechts symbolische macht: kijk, wij verzamelen, wij spreken, wij organiseren, wij bepalen de woorden waarmee hierover gesproken wordt. Als het verzet onzichtbaar blijft, verdwijnen ook de mensen die weigeren dat de publieke taal door extreem rechts wordt bepaald.

Een vollediger bericht had minstens moeten zeggen: de top ging door, maar niet zonder druk. Antiracistische organisaties eisten een verbod. De kwestie werd politiek aangekaart. Er was mobilisatie in Porto. De locatie verschoof naar Figueira da Foz. De bijeenkomst werd afgeschermd. De tegenstand kon ze niet stoppen, maar ze was er wel.

Dan gaat het niet alleen over extreemrechts dat oprukt. Dan gaat het ook over de strijd om publieke ruimte. Over de vraag wie een zaal krijgt. Wie een stad mag gebruiken als decor. Wie de taal mag bepalen. Wie door media zichtbaar wordt gemaakt. En wie uit beeld verdwijnt.

Zie ook: Far Right Leaders Convene in Portugal for “Remigration Summit” (Democracy Now, youtube)