De verborgen EU-fondsen achter geweld op zee
In augustus 2025 werd het humanitaire schip de Ocean Viking beschoten in internationale wateren ten noorden van Libië. De aanvallers maakten deel uit van wat bekend staat als de Libische Kustwacht – een verzameling milities en andere actoren die door de EU worden gefinancierd om illegale migratie naar Europa te voorkomen. Een nieuw rapport onthult de financiële banden tussen de EU en de zogenaamde Libische Kustwacht. Het laat ook zien dat de EU, ondanks duidelijk bewijs van massaal geweld tegen migranten en humanitaire schepen, van plan is de samenwerking uit te breiden.
Geschreven voor Statewatch door journalist Lorenzo Bagnoli van IrpiMedia. Het volledige rapport, “Financing the Violence”, geproduceerd in samenwerking met SOS Méditerranée, is hier beschikbaar in het Italiaans.
Zonder waarschuwing barst een schietpartij los in internationale wateren. Kogels raken de radarsystemen van een schip, vernielen vier reddingsboten en verbrijzelen het beschermende glas van de brug. De bemanning haast zich om de 87 migranten aan boord in veiligheid te brengen en vraagt herhaaldelijk—eerst in het Engels, daarna in het Arabisch—om te stoppen met de aanval. Tevergeefs.
Dit gebeurde op 24 augustus 2025. Het zoek- en reddingsschip Ocean Viking, geëxploiteerd door de Europese NGO SOS Méditerranée, werd in een paar minuten door meer dan honderd kogels getroffen. In totaal werd naar schatting een schade van €194.000 toegebracht.
Dit was geen op zichzelf staand incident. Het maakt deel uit van een groeiend patroon van geweld door de Libische autoriteiten op zee: minstens 24 aanvallen op Ngo’s tussen 2021 en september 2025. In een nieuw rapport, “Funding the Violence”, geproduceerd in samenwerking met SOS Méditerranée, heeft IrpiMedia de oorsprong van de fondsen die de aanvallen mogelijk maakten, opgespoord, te beginnen met de boot: de Houn 664.
De Houn 664, die met Europese middelen door Italië aan Tripoli was geschonken, stelde de zogenaamde Libische kustwacht in staat om onderscheppingen op zee uit te voeren. De middelen komen uit een EU-programma dat bekendstaat als SIBMMIL (Steun voor Geïntegreerd Grens- en Migratiebeheer in Libië). Het programma, gelanceerd in 2017 en vorig jaar afgerond, werd uitgevoerd door het Italiaanse ministerie van Binnenlandse Zaken in samenwerking met de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM).
IrpiMedia heeft ook documenten geanalyseerd van #MedSeaLeaks, een lek binnen de Europese missie EUNAVFOR MED IRINI. We hebben gecontroleerd wat EU-instellingen naar buiten toe en intern zeggen over hun samenwerking met Libische tegenhangers.
Het geldspoor
Het geldspoor van het SIBMMIL-programma onthult een gebrek aan transparantie en verantwoording. Van de €61,2 miljoen die door de EU voor het programma is toegewezen, heeft IrpiMedia iets meer dan €34 miljoen opgespoord. Er is geen openbaar beschikbare informatie over de resterende €27,1 miljoen—ongeveer 44% van het totale budget.
In Italie door IrpiMedia ingediende verzoeken op grond van de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) resulteerden in weigeringen door de autoriteiten, met als reden de steeds restrictievere transparantiewetgeving inzake grensbeheer en grensoverschrijdende samenwerking. Eerder verzamelde IrpiMedia verschillende documenten met betrekking tot hetzelfde programma in samenwerking met ActionAid voor het onderzoek The Big Wall, dat eind 2022 werd gepubliceerd.
De grootste aannemer van SIBMMIL is Cantiere Navale Vittoria Srl, een Italiaans bedrijf dat €7,7 miljoen is toegekend. Het bedrijf is momenteel het onderwerp van drie onderzoeken in Italië, waarvan er één gaat om beschuldigingen van wapenhandel, en één in Kroatië. Het is ook in liquidatie vanwege financiële moeilijkheden.
Bovendien stelde een intern document van de EU-missie IRINI al in januari 2024 dat “er een risico bestaat dat financiën en apparatuur die aan Libië worden verstrekt, mogelijk de beoogde ontvangers niet bereiken, of op een bepaalde manier misbruikt kunnen worden.”
De Houn, Al Khoms en de opkomende leider Al-Zoubi
Het Houn 664-vaartuig maakte deel uit van een donatie van twee schepen door Italië in juni 2023, gefinancierd via een fonds van €3,3 miljoen dat is toegewezen aan het SIBMMIL-programma.
Tussen juli 2023 en juni 2024 was de Houn betrokken bij minstens negen onderscheppingen, waarbij 321 mensen terug naar Libië werden geduwd.
De Houn vaart tussen Tripoli, Al Khoms—een haven ten oosten van de Libische hoofdstad met een sterke Turkse aanwezigheid—en Misrata. Dit is een gebied dat wordt gecontroleerd door troepen die loyaal zijn aan premier Abdul Hamid Dbeibah, de in Misrata geboren leider van de Regering van Nationale Eenheid (GNU) in Tripoli. Het is ook de plek waar verschillende takken van de Libische Kustwacht doorgaans nauwer onderling coördineren.
De invloedrijkste persoon op politiek en militair gebied is hier Abdulsalam Al-Zoubi, een voormalige milicien van Misrata die onder Dbeibah staatsman werd. In juli 2024 is Al-Zoubi benoemd tot plaatsvervangend secretaris van het Libische Ministerie van Defensie en werd verantwoordelijk voor het verenigen van het Libische leger en het onderhandelen met internationale partners.
Op 31 augustus 2025 besprak de Europese Unie-ambassadeur in Libië, de Italiaanse diplomaat Nicola Orlando, de aanval op de Ocean Viking met Al-Zoubi. Een paar dagen later reisde Al-Zoubi naar Rome om te praten met de Italiaanse minister van Defensie, Guido Crosetto, en de minister van Binnenlandse Zaken, Matteo Piantedosi.
Geweld besproken maar niet aangepakt
Het geweld van de Libische Kustwacht werd ook besproken tijdens een bezoek van Libische functionarissen aan Frontex en de Europese Commissie in oktober 2025. Interne communicatie tussen EU-functionarissen benadrukt een “groeiende bezorgdheid” van diplomaten van de European External Action Service en vertegenwoordigers van Italië, over het gebruik van vuurwapens.
De interne communicatie liet ook zien dat volgens een vertegenwoordiger van de Libische Kustwacht in Tripoli de standaard operationele procedures volledig werden nageleefd tijdens de aanval op de Ocean Viking. Niettemin vond het bezoek volgens de stukken plaats in een “constructieve sfeer.”
Eind november vond de laatste stuurgroepvergadering van SIBMMIL plaats in Rome. Interne EU-documenten stellen dat “het initiatief succesvol was” en dat “de behoefte aan een vervolg wederzijds is.” Het nieuwe programma zou HARBOUR kunnen heten en is al besproken door Italië, Libië en de Europese Commissie.
Volgens IOM Libië zijn tussen januari en 21 maart 2026 minstens 3.250 migranten overleden of vermist in het centrale deel van de Middellandse Zee. Dit cijfer is waarschijnlijk een onderschatting vanwege cycloon Harry. In dezelfde periode onderschepten de Libische autoriteiten 537 mensen op zee en brachten hen terug aan land in Libië.
Volgens een rapport van het Bureau van de Verenigde Naties voor de Mensenrechten (OHCHR) en de Ondersteuningsmissie van de Verenigde Natie in Libië (UNSMIL), zijn mensenrechtenschendingen tegen migranten in Libië een “brutale en genormaliseerde realiteit.” Om deze reden is een moratorium op onderscheppingen en het terugsturen naar het land noodzakelijk totdat mensenrechten gegarandeerd kunnen worden.
(Disclaimer: The Med Sea Leaks is een project in samenwerking met Reflets (Frankrijk) en infoLibre (Spanje). De digitale hulpmiddelen die worden gebruikt ter ondersteuning van het onderzoek—die het mogelijk maken om dit enorme volume aan materiaal te verwerken en dit rapport op te stellen—maken deel uit van de OSINT-eenheid van Reflets.)