Trumps oorlogen om grondstoffen
De aanvallen van de VS op Iran en Venezuela zijn eigenlijk gericht tegen China. Het draait om de grondstoffen in de wereldwijde concurrentiestrijd
(Foto Joint Chief of Staffs, flickr, CC-BY-4.0, persconferentie over aanval op Iran)
We leven in een tijdperk van verhoogde imperiale rivaliteit. Terwijl ik deze woorden schrijf, hebben de Verenigde Staten en Israël gruwelijke bombardementen op Iran uitgevoerd. Deze militaire agressie volgt kort na de ontvoering van de Venezolaanse president Nicolás Maduro door de Verenigde Staten in januari.
Onder dergelijke omstandigheden is het de voornaamste plicht van elke socialist om zich te verzetten tegen alle daden van imperialistisch geweld. Niets is dringender dan het opbouwen van massale anti-oorlogsbewegingen.
Tegelijkertijd heeft een serieuze internationale linkerzijde de plicht om de dynamiek achter het hedendaagse imperialisme te analyseren. Dit is essentieel voor de volkseducatie die nodig is om duurzame bewegingen te ontwikkelen. Te vaak zijn verklaringen oppervlakkig. Beweringen dat het simpelweg om olieroof gaat of dat Trump een egocentrische figuur is, schieten tekort in het onderzoeken van de diepgaande verschuivingen in de imperiale rivaliteit van onze tijd. Wat in linkse analyses te vaak over het hoofd wordt gezien, is de realiteit dat er in de neoliberale periode een nieuw centrum van mondiale accumulatie – met een wereldwijde reikwijdte – is ontstaan. De opkomst van China als epicentrum van de wereldeconomie heeft de politieke geografie van het imperium hertekend. Daarom draait de Amerikaanse imperiale strategie tegenwoordig om de pogingen om China’s opkomst tot wereldmacht in te dammen.
China in het vizier
De afgelopen veertig jaar is China uitgegroeid tot ’s werelds meest dynamische regio op het gebied van kapitaalaccumulatie (Hung 2009; McNallly 2011; Friedman u.a. 2024). In 2024 was 27 procent van de wereldwijde productie in handen van het land. Ter vergelijking: de VS hadden 17 procent, Duitsland 5 procent en India slechts 3 procent. Sinds 2001 is China ’s werelds grootste staalproducent, heeft het in een duizelingwekkend tempo nieuwe steden gebouwd en is het nu een belangrijke innovator op het gebied van kunstmatige intelligentie.
Deze fenomenale groei leidde tot de zogenaamde grondstoffen-supercyclus[i] van de afgelopen decennia, doordat de Chinese economische bloei, de vraag (en de prijzen) naar olie, gas, mineralen en andere natuurlijke hulpbronnen opdreef. Van Latijns-Amerika tot Afrika en het Midden-Oosten bouwde China toeleveringsketens op en investeerde het in grondstoffenindustrieën om de toegang tot essentiële grondstoffen veilig te stellen. Centraal hierin staat het Belt and Road Initiative (BRI), waarmee Peking 1,4 biljoen dollar heeft geïnvesteerd in grootschalige projecten, met name in de energie- en mijnbouwsector. In de loop van de ontwikkeling van duizenden overeenkomsten met 150 landen is China ook de grootste bilaterale crediteur ter wereld geworden (White 2026; Miller 2025). Cruciaal is dat de Chinese staat een dominante positie heeft verworven in de productie van zeldzame aardmetalen, die essentieel zijn voor de defensie- en halfgeleiderindustrie, naast een enorme controle over belangrijke mineralen zoals kobalt en nikkel. Volgens een onderzoek van het Internationaal Energieagentschap is China nu zelfs de belangrijkste leverancier van 19 van de 20 meest cruciale mineralen ter wereld (Pilling/Hook 2026).
“Het uiteenvallen van historische Amerikaanse allianties weerspiegelt de woede van een president en zijn kabinet nu ze geconfronteerd worden met beperkingen op hun economische en politieke dominantie. ”
“Omdat de VS achterlopen op China wat betreft het opbouwen van wereldwijde toeleveringsketens en het doen van directe investeringen die de toegang tot belangrijke grondstoffen garanderen, heeft de Amerikaanse overheid zich gericht op haar kerncompetentie: namelijk militaire superioriteit.”
De geopolitieke implicaties hiervan kwamen afgelopen april in alle hevigheid aan het licht. Trump had China net een importheffing van 125 procent opgelegd. Als reactie daarop legde de Chinese overheid strenge beperkingen op aan de export van zeldzame aardmetalen. Dit was zo verwoestend voor Amerikaanse autofabrikanten dat een verbijsterd Witte Huis toegaf en de importheffingen op China drastisch verlaagde. Deze omkeer zette het Witte Huis er echter alleen maar toe aan om zijn inspanningen te verdubbelen om de controle over strategische grondstoffen, van olie tot koper, te maximaliseren en om te dreigen gebieden van Groenland tot Venezuela te annexeren of te controleren. Hier zien we elementen van een imperialistische strategie die past bij de perverse rationaliteit van de laatkapitalistische rivaliteit.
Hoewel het indammen van China een grote zorg was van de regering-Biden, is dit onder Trump alleen maar toegenomen. Dit blijkt uit het rapport over de Amerikaanse nationale veiligheidsstrategie voor 2025, waarin “het veiligstellen van de toegang tot cruciale toeleveringsketens en materialen” als een van de belangrijkste prioriteiten wordt genoemd. Daarnaast heeft de Amerikaanse overheid in hoog tempo overeenkomsten gesloten met meer dan twintig staten over de handel in mineralen en haar strategische voorraad zeldzame aardmetalen uitgebreid. In februari van dit jaar organiseerde het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken ook een “Mineral Ministerial” waaraan 54 landen deelnamen, met uitzondering van China, dat niet was uitgenodigd. Tegelijkertijd kondigde de Amerikaanse vicepresident J.D. Vance een nieuw handelsblok aan dat zich richt op kritieke mineralen. Terwijl ik dit schrijf, heeft Trump ook een nieuwe militaire alliantie afgekondigd, genaamd “Shield of the Americas”, met een aantal Latijns-Amerikaanse landen – opvallend genoeg zonder Brazilië, Mexico of Colombia (The Economist, 26.2.2026; AP News, 5.2.2026; Chavez/Politi 2026).
Om niet buiten de boot te vallen in de strijd om grondstoffen, heeft ook de Europese Unie zich in de strijd gemengd. De EU heeft een nieuwe vrijhandelszone afgesproken met vier belangrijke Zuid-Amerikaanse landen – Brazilië, Argentinië, Paraguay en Uruguay – die allemaal rijk zijn aan strategische grondstoffen, en onderhandelt met Brazilië over gezamenlijke investeringsprojecten in cruciale grondstoffen (Cohen 2026; Pooler o.a. 2026). Maar de doorslaggevende conflictlijn loopt momenteel tussen de VS en China. En recente daden van Amerikaanse militaire agressie moeten in deze context worden gezien.
Buiten Iran en Venezuela
De VS beseft dat ze achterlopen op China wat betreft het opbouwen van wereldwijde toeleveringsketens en directe investeringen die de toegang tot cruciale grondstoffen garanderen, en heeft daarom haar grootste troef ingezet: militaire superioriteit. Dit is een riskante aanpak, zelfs vanuit hun eigen perspectief, zoals we zullen zien. Maar het is duidelijk de Trumpiaanse strategie van dit moment.
Het is geen toeval dat Trump zich recentelijk heeft gericht op twee olie-exporterende landen met nauwe banden met China: Venezuela en Iran.
“Trump verheerlijkt niet alleen land en grond en de daarin aanwezige grondstoffen, hij ziet ook een kapitalistisch winstmodel voor zich dat gebaseerd is op het innen van pachten.”
In tegenstelling tot wat sommige commentaren beweren, is het absoluut niet zo dat de VS afhankelijk zijn van Venezolaanse of Midden-Oosterse olie. Maar China is dat wel. Venezuela is niet alleen de op vier na grootste ontvanger van leningen van China, die in 2023 de grens van 100 miljard dollar overschreden, maar deze leningen werden ook gedekt door (en waren bedoeld om te worden afbetaald met) Venezolaanse ruwe olie – precies de olie die Trump nu claimt voor de VS. Wanneer het Witte Huis verklaart dat de Verenigde Staten voortaan “de Monroe-doctrine opnieuw zullen bevestigen en afdwingen om de Amerikaanse dominantie in het westelijk halfrond te herstellen en ons thuisland en onze toegang tot belangrijke geografische gebieden in de regio te beschermen”(The White House 2025a, 15), probeert het in grote mate de economische en politieke invloed van China in de regio terug te dringen. Ze streven ernaar de toegang van Peking tot de olie en mineralen in de regio te beperken. Het Witte Huis is er zeker in geïnteresseerd om de toegang tot de overvloedige voorraden goud, bauxiet, kobalt en zeldzame aardmetalen in Venezuela te monopoliseren[ii]. De belangrijkste geopolitieke ambitie is echter om die olie – samen met vele andere grondstoffen – buiten het bereik van China te houden. Daarmee wil Washington zijn invloed op China vergroten om de opkomst van dat land tot wereldheerschappij[iii] te beteugelen.
Adam Hanieh (2024) heeft krachtig getoond dat dit is wat de Amerikaanse imperialistische strategie in het Midden-Oosten drijft. Ook hier is de VS niet afhankelijk van olie uit de regio. Maar China is dat wel. Ongeveer 44 procent van alle Chinese olie-import komt uit de regio. Bijna 1,4 miljoen vaten per dag komen uit Iran. Door het Midden-Oosten te domineren – en Iran te ondermijnen – geeft Washington een gevreesde rivaal te kennen dat zijn energievoorziening naar believen van het Witte Huis drastisch kan worden ingeperkt [iv].
Landroof, crypto en macht zonder elitaire hegemonie
Hoewel de VS onder Trump immense militaire capaciteiten hebben getoond, is het niet gelukt om de opkomst van China als grootmacht te stoppen. Misschien nog belangrijker is dat de VS, door hun militaire macht te tonen en dreigementen te uiten tegen bevriende staten van Canada tot Denemarken, hun vermogen verspelen om een samenhangend en verenigd imperiaal blok te vormen, bestaande uit Noord-Amerika, West-Europa, Japan, Zuid-Korea en geassocieerde bondgenoten. In plaats daarvan verspeelt het land hegemonisch kapitaal doordat Trump en zijn entourage tekeergaan tegen vrienden en historische bondgenoten intimideren. Toen de Canadese premier Mark Carney in januari op het World Economic Forum zei dat “de op regels gebaseerde orde aan het wankelen is, dat de sterken kunnen doen wat ze kunnen en de zwakken moeten lijden wat ze moeten lijden”, was dat geen grote openbaring. Carney verklaarde simpelweg publiekelijk wat functionarissen en beleidsmakers al sinds Trumps herverkiezing in 2024 in besloten kring zeggen.
“Terwijl China wereldwijde industrieën en toeleveringsketens opbouwt, draait het Trumpiaanse model van kapitalisme om vastgoedfraude, juridische intimidatie en een bombastische overdrijving van financiële bezittingen. Het is een uiting van militaire invasies, handelsoorlogen en waanzinnige deals.”
Dit onthult echter een zwakte, geen sterkte, van het Amerikaanse imperium van vandaag. Het uiteenvallen van historische Amerikaanse allianties weerspiegelt de woede van een president en zijn kabinet, die geconfronteerd worden met beperkingen op hun economische en politieke dominantie als gevolg van de opkomst van China (Fedor 2026) [v]. Trump is natuurlijk bij uitstek geschikt voor een project van woedend pestgedrag. Hij lijkt te genieten van anaal sadisme. En als iemand die zijn fortuin in de vastgoedsector heeft verdiend, is hij geobsedeerd door het toe-eigenen van grondgebied. Trumps geruchten over het innemen van Gaza en het omtoveren tot een luxe toeristisch paradijs Met zijn “Midden-Oosterse Riviera” drukt Trump zijn kolonialistische vastgoedmentaliteit verder uit. In feite combineert Trump een grof “materialistisch” idee van kapitaal met een volstrekt “idealistisch” idee. Hij fetisjiseert niet alleen land en de grondstoffen eronder; hij stelt zich kapitalistische winst ook voor op basis van het innen van rente. En door de hele geschiedenis van het kapitalisme heen houdt dat laatste in dat landtitels worden verpakt als fictief kapitaal – goederen gebaseerd op projecties van toekomstige waarden – die onderhevig zijn aan deals en speculatieve manieën.
Terwijl dreigementen om Groenland in te nemen en van Canada een Amerikaanse staat te maken passen bij een territoriale obsessie die doet denken aan een ouder imperialisme, drukt de manie voor cryptovaluta de manische dwanggedachten van de financiële speculant uit. De president heeft niet alleen de ”$Trump meme-munt” gelanceerd ; hij heeft ook beloofd Het doel is om van de VS “de cryptohoofdstad van de wereld”(The White House 2025b) te maken. Terwijl China wereldwijde industrieën en toeleveringsketens opbouwt, draait het Trumpiaanse kapitalisme om vastgoedfraude, juridische intimidatie en een bombastische opschepperij over financiële activa. Het is gebaseerd op militaire invasies, handelsoorlogen en hectische deals. De Amerikaanse staat houdt weliswaar toezicht op echte investeringsprojecten, maar het Trumpiaanse model werkt volgens een nulsomspelmodel dat is ontworpen om de toegang tot grondstoffen te monopoliseren zonder enig reëel perspectief op ontwikkeling op de lange termijn. De Trump Tower, Mar-a-Lago, meme-coins en een meegaand regime in Venezuela mogen dan wel MAGA-gevoelens opwekken, maar het is moeilijk om hier een levensvatbare strategie voor accumulatie op de lange termijn in te zien. En het is buitengewoon moeilijk voor te stellen hoe militaire invasies, landroof en handelsoorlogen een hernieuwd imperiaal blok kunnen creëren dat zich verzet tegen de opkomst van China.
We zitten dus opgescheept met een instabiele en gefragmenteerde wereldorde die wankelt tussen grondstoffenoorlogen en militaire conflicten. Trumpisme is slechts een uiting van dit algemene maatschappelijke verval. Rosa Luxemburgs nadrukkelijke stelling dat de wereld voor de keuze staat tussen socialisme of barbarij, definieert eens te meer het fundamentele dilemma van onze tijd.
Dit artikel is een voorpublicatie-uittreksel uit het aankomende Luxemburg-nummer “In de periode vóór de oorlog”, dat eind mei verschijnt.
Voetnoten.
I) De grondstoffen supercyclus of te wel de langdurige mondiale vraag naar grondstoffen is de afgeleide van de diverse Kondratief golven of cycli die de Chinese economie doormaakt met haar mijnbouw, de opbouw van diverse industriële sectoren, haar infrastructuur en haar verstedelijking (Kuznets cyclus), zie McNally, 2011.
II) Het vooruitzicht om Venezuela te gebruiken als toegangspoort tot de rijke olie- en gasreserves van buurland Guyana is vermoedelijk veel interessanter voor de Amerikaanse olie-industrie (Council on Foreign Relations 2026).
III) Binnen de wereldsysteemtheorie is het vooral Giovanni Arrighi die al vroeg wijst op de opkomst van China in het kapitalistische wereldsysteem in de context van lange golven en hegemoniale cycli, zie Dario Di Conzo, Ph.D , Hegemony within the ecological crisis: The China case, 2022, https://euromemo.eu/wp-content/uploads/pdfs/uploads/di_conzo_hegemony_within_the_ecological_crisis.pdf (Aanvulling door vertaler)
IV) Voor informatie over de afhankelijkheid van China van olie uit het Midden-Oosten, zie NDTV World 2026.
V) Daarom hebben sommige Republikeinen zich uitgesproken tegen Trumps dreigementen aan het adres van Groenland (Fedor 2026).
Literatuur
Chávez, Steff/Politi, James: Donald Trump calls for more US military action in Latin America, in: Financial Times, 7.3.2026
Cohen, Patricia, 2026: E.U. and South America to Form Free-Trade Zone With 700 Million People, in: New York Times, 9.1.2026
Council on Foreign Relations, 2026: How Guyana’s Oil Boom Will Reshape Energy Security, 11.2.2026, https://www.cfr.org/articles/how-guyanas-oil-boom-will-reshape-energy-security
Fedor, Lauren, 2026: Republicans begin to push back against Trump’s pursuit of Greenland, in: Financial Times, 20.1.2026
Friedman, Eli/Lin, Kevin/Liu, Rosa/Smith, Ashley, 2024: China in Global Capitalism, Chicago
Hanieh, Adam, 2026: Venezuela’s Oil in the Grip of the US Empire, Verso Blog post, 13.1.2026, https://www.versobooks.com/blogs/news/venezuela-s-oil-in-the-grip-of-us-empire
Ders., 2024: Crude Capitalism: Oil, Corporate Power, and the Making of the World Market, London
Harvey, David, 1982: The Limits to Capital, Chicago
Hung, Ho-fung, 2009: China and the Transformation of Global Capitalism, Baltimore
Imbert, Louis/Ricard, Philippe, 2026: At Davos, Trump revives ‘Middle East Riviera’ fantasies for Gaza, in: Le Monde, 23.1.2026, https://www.lemonde.fr/en/international/article/2026/01/23/at-davos-trump-revives-middle-east-riviera-fantasies-in-gaza_6749726_4.html
International Energy Agency, 2025: Global Critical Minerals Outlook 2025. Executive Summary, https://www.iea.org/reports/global-critical-minerals-outlook-2025/executive-summary
McNally, David, 2011: Global Slump: The Economics and Politics of Crisis and Resistance, Oakland
Miller, Chris: China’s weaponization of rare earths is a new kind of trade war, in: Financial Times, 7.7.2025
NDTV World, 2026: Why is China Silent on Iran? An Expert Decodes Beijing’s Hidden Play, 2.3.2026, https://www.ndtv.com/world-news/why-is-china-silent-on-iran-war-an-expert-decodes-beijings-hidden-play-11156707
Pilling, David/Hook, Leslie: The new era of resource imperialism, in: Financial Times, 8.1.2026
Pooler, Michael/Hodgson, Camilla/Hancock, Alice, 2026: The three-way race for Brazil’s rare earths heats up, in: Financial Times, 6.2.2026
The White House, 2025a: National Security Strategy of the United States, November 2025, https://www.whitehouse.gov/wp-content/uploads/2025/12/2025-National-Security-Strategy.pdf
The White House, 2025b: Fact Sheet: President Donald J. Trump Establishes the Strategic Bitcoin Reserve and U.S. Digital Asset Stockpile, 6.3.2025
White, Edward, 2026: Beijing pours cash into Belt and Road financing in global resources, in: Financial Times, 17.1.2026
Wooley, Alex, 2025: China’s massive overseas lending portfolio shifts course as Beijing eyes the U.S., EU, and sensitive industries, AIDDATA, 18.11.2025
World Economic Forum, 2026: Davos 2026: Special Address by Mark Carney, 20.1.2026, https://www.weforum.org/stories/2026/01/davos-2026-special-address-by-mark-carney-prime-minister-of-canada/