Tech-fascisme in de Verenigde Staten: „Palantir wachtte op dit moment“

(Foto: buurtbewoners protesteren tegen Palantir in Georgetown, Jason Gooljar, Flickr, CC-BY-4.0)

Centraal staat de vraag hoe de strijd tegen ‘technofascisme’ samen met klimaat- en huurdersbewegingen kan worden gewonnen. Jeff Ordower is een Amerikaanse organisator en klimaatactivist die al decennia lang actief is in de arbeiders-, klimaat- en buurtbewegingen. Hij was directeur Noord-Amerika bij 350.org en werkt nu voor het ‘Other Side Project’, dat zich verzet tegen autoritaire bedrijven.

Vraag: Is de VS al een fascistische staat, of bevinden we ons eerder in een proces van fascisering?

Fascisme betekent de volledige vernietiging van de burgerlijke maatschappij, zoals in Duitsland onder het Derde Rijk, waar de staat alles controleerde. Autoritarisme, zoals we dat in Hongarije of Turkije zien, is iets anders. Vakbonden, een vrije pers en de basisprincipes van de maatschappelijke organisatie bestaan nog wel, maar ze worden sterk aan banden gelegd en mensen censureren zichzelf steeds meer. Volgens de meeste wetenschappers bevinden de VS zich vandaag de dag ergens daar tussenin: in een toestand van competitief autoritarisme. Er is nog steeds politieke concurrentie, maar het speelveld is scheef. De tegenstanders van Trump worden strafrechtelijk vervolgd.

Welke beschermingsmechanismen (firewalls) zijn er nog tegen de overgang naar het fascisme?

De rechtbanken vormen op dit moment het belangrijkste beschermingsmechanisme, om het maar duidelijk te zeggen. Ze zijn nog relatief onafhankelijk, maar nu eenmaal niet volledig. Het bedrijfsleven was ongelooflijk angstig en heeft de rol van beschermingsmechanisme niet op zich genomen. Wat ook niet echt verrassend is: ze letten op hun klassebelangen, en zolang de markten goed draaien en ze geld verdienen, laat de politiek hen koud.

In de tech-sector ligt het genuanceerder: er zijn bedrijven en mensen die een technofascistische agenda nastreven. En dan zijn er techbedrijven die gewoon hun producten willen verkopen. Meta, Google, Alphabet en Microsoft zijn niet bijzonder ideologisch. Ze gedragen zich als grote banken en volgen de politieke stroming of proberen zich in te likken. De op één na belangrijkste bescherming was echter de civiele maatschappij. Mensen zoals in Minnesota, die overal strijden om hun buren te beschermen.

En welke bedrijven zijn actief betrokken bij deze autoritaire ommezwaai?

In de tech-sector kwam veel van PayPal. Er is de zogenaamde PayPal-maffia, waarvan drie leden bijzonder destructief zijn: David Sacks en Elon Musk zijn blanke Zuid-Afrikanen, Peter Thiel komt uit Duits Zuidwest-Afrika, het huidige Namibië. Via het Founders Fund financiert Thiel nog veel meer projecten; waaronder Flock, een bewakingssysteem met camera’s op elke verkeerslichtpaal, en Anduril, dat staat voor AI-gestuurde, onbemande oorlogsvoering. JD Vance, de Amerikaanse vicepresident, is een protégé van Thiel. David Sacks is momenteel verantwoordelijk voor het gehele AI- en cryptobeleid van het Witte Huis.

En er is een stroming – het zogenaamde neoreactionisme of de Dark Enlightenment – waarvan Curtis Yarvin de belangrijkste theoreticus is. Hij wil de democratie afschaffen en de staat leiden als een bedrijf, met een CEO in plaats van een president. Mensen die geen miljardair zijn, werken in kampen of zitten in de gevangenis. Een zeer duister mensbeeld.

Dit complex bestaat uitsluitend uit mannen. Wordt het technofascisme daarom ook bekritiseerd als een antifeministisch netwerk?

Absoluut. Kijk maar naar Elon Musk: hij heeft een uiterst vrouwonvriendelijk wereldbeeld. Musk zegt dat het zijn taak is om zich zo vaak mogelijk voort te planten; hij heeft 14 kinderen bij vier of vijf verschillende vrouwen. Dat heeft niets te maken met gelijkheid of vrouwelijke zeggenschap. En Peter Thiel is diep verwikkeld in de Jeffrey-Epstein-affaire en had nauwe banden met hem. Dat zegt veel over deze mate van vrouwenhaat.

Verklaart de achtergrond van deze mannen – Zuid-Afrika, apartheid – ook hun racisme en hun houding ten opzichte van migratie?

Absoluut. De familie van Musk verhuisde vanuit Canada terug naar Zuid-Afrika omdat ze het apartheidsregime steunde. Racisme en blanke suprematie zijn letterlijk de dingen waarmee hij is opgegroeid.

Hoe komt deze houding ook in de technologie zelf tot uiting? Bijvoorbeeld in de manier waarop deze wordt ingezet tegen migratie?

We zien dit bijvoorbeeld bij algoritmisch politiewerk. Het gaat daarbij om voorspellingen waar misdrijven waarschijnlijk zullen plaatsvinden. Wat daarbij ontbreekt, is elk begrip voor de oorzaken van criminaliteit, zoals armoede en een gebrek aan kansen. In de VS hangt de kwaliteit van het onderwijs af van waar iemand woont – niet alleen in welke staat, maar ook in welke wijk. Arme wijken: slechte scholen. Rijke voorsteden: uitstekende scholen. Wat algoritmen dan doen: ze classificeren mensen uit bepaalde wijken als criminaliteitsgevoelig, maken heatmaps en criminaliseren mensen al vanaf hun jeugd. En vervolgens krijgen deze mensen geen ondersteuning, maar wel meer controle en politie. Ze komen op lijsten van vermeende bendes terecht omdat vrienden van hen als vermoedelijke leden worden geregistreerd – of dat terecht is of niet, dat beslist de software.

Wat doet het bedrijf Palantir op dit gebied?

Palantir heeft lang op dit moment gewacht. Het concern begon in 2013 met federale contracten en was al onder de eerste regering-Trump nauw betrokken bij de samenwerking met het Ministerie van Binnenlandse Veiligheid en de immigratiedienst ICE. Onder de democraat Biden ging dat gewoon door, het is dus een partijoverschrijdende aangelegenheid.

Zou u wat de immigratiedienst ICE doet omschrijven als militarisering van de politie?

Eerder als paramilitarisering. Het leger heeft duidelijke commandostructuren en is verantwoording verschuldigd. ICE-functionarissen zijn gemaskerd, gewapend, nauwelijks verantwoording verschuldigd en opereren met zeer dunne commandostructuren. Het is een veiligheidstroep die de president kan inzetten, terwijl hij het leger juist niet naar eigen goeddunken mag inzetten. ICE staat voor wijdverbreide surveillance, ontvoering en premiejagers.

Maar is er ook verzet binnen het autoritaire tech-complex?

In de tweede regering-Trump is het verzet van tech-medewerkers aanzienlijk terughoudender dan tijdens de eerste. Destijds leidden interne protesten bij Google tegen het militaire project „Maven” bijvoorbeeld tot de stopzetting ervan. Bij Microsoft heerste er grote onrust vanwege een contract met het Israëlische leger in de context van de oorlog in Gaza. Microsoft heeft dit contract opgezegd.

Verschillende prominente Democraten hebben inmiddels donaties van leidinggevenden van Palantir teruggegeven. Het doel van campagnes als ‘Purge Palantir’ en ‘Off Palantir’s Payroll’ is daarom om duidelijk te maken: hier is een partij die samenwerkt met Palantir en ICE, en de andere partij wijst dat af. Veel Democraten hebben hun donaties echter niet teruggegeven.

In San Francisco riep de CEO van Salesforce de immigratiedienst ICE op om naar de stad te komen. Het personeel kwam in opstand tegen deze oproep, en hij moest op zijn schreden terugkeren. En in de nasleep van de gebeurtenissen in Minnesota, toen in januari de 37-jarige Renée Good door een ICE-ambtenaar werd doodgeschoten, hebben activisten de petitie „No Tech for ICE” gelanceerd.

Welke andere bewegingen bieden hoop?

Veel mensen weten wat goed en fout is. Of het nu gaat om de mensen op de straten van Minneapolis of om mensen die bij elkaar komen om over Flock-camera’s te praten. Dit zijn cruciale sociale bewegingen buiten de organisatiestructuren om.

Zouden protesten tegen datacenters een manier kunnen zijn om het verzet tegen het surveillancecapitalisme te bundelen?

Dat is de hoop. De uitdaging is om zeer lokale strijd – om water, lucht, geluidsoverlast, gemeentelijke begrotingen – te zien in de context van technofascisme. Ik raad hiervoor een gids aan van de Athena Coalition en het Kairo Center in de VS, een uitgebreid handboek over de lokale strijd tegen datacenters, van ongeveer tachtig pagina’s.[1] In Festus, een klein stadje in de buurt van St. Louis, zijn bijvoorbeeld onlangs vier raadsleden weggestemd die voor een datacenter hadden gestemd.

In Duitsland zijn er aanslagen gepleegd op digitale infrastructuur. Hoe militant is het verzet in de VS?

Niet in die mate. De beweging in de VS kent die vleugel niet. In de dierenrechtenbeweging van de jaren negentig waren er aanslagen, en mensen hebben vele jaren in de gevangenis doorgebracht. Dat heeft die vleugel verzwakt, praktisch vernietigd.

Was de bezetting van het geplande oefenterrein „Cop City” in Atlanta geen goed voorbeeld van verzet?

De bosbezettingen werden ontruimd. Maar de strijd om „Cop City” heeft wel degelijk iets teweeggebracht. Het heeft het verhaal verspreid over het verband tussen de bescherming van een park en controle en bewaking. En over wat ‘Cop City’ was: een plek waar politieagenten stedelijke tactische terreuroperaties zouden oefenen. En dat vervolgens in de praktijk te zien in Los Angeles, Chicago en Minnesota, dat heeft mensen veranderd, gepolitiseerd en geradicaliseerd. Deze ervaring is niet minder belangrijk dan de vraag of we winnen of verliezen.

Verwerpt u kunstmatige intelligentie in principe, of zijn er mogelijkheden voor een vooruitstrevend gebruik ervan?

Binnen de beweging is hierover een debat gaande met verschillende stromingen. Ten eerste: bouwvakbonden en bouwvakkers die hier sterk bij betrokken zijn en zich uitspreken voor datacenters. Dat vind ik net zo verkeerd als hun eerdere steun voor olie- en gaspijpleidingen. Ten tweede: sommige groepen zeggen dat AI onvermijdelijk is, dus laten we er het beste uit halen voor onze gemeenschappen, bijvoorbeeld in de vorm van Community Benefit Agreements. Een andere vleugel zegt: nee, we moeten zoveel mogelijk datacenters tegenhouden; zij zijn tegen technofascisme, tegen de vernietiging van de planeet.

En dan is er een politieke stroming die zegt: er zou een evenwichtige, gereguleerde groei van AI kunnen zijn, met overheidsrichtlijnen zoals we die kennen op het gebied van financiën of drinkwater. Maar hoe vertragen we de technologie? We hebben een pauze nodig om echt te evalueren wat er gebeurt. Dat we het erover hebben om algoritmen te laten beslissen wie er leeft en wie er sterft. Dat is een onvoorstelbare dystopie.

„Block and build” was het sleutelwoord tijdens een evenement in Berlijn. Dus bepaalde processen blokkeren en ondertussen allianties smeden. Hoe brengt u de verschillende benaderingen die u zojuist hebt beschreven met elkaar in overeenstemming?

De Democraten Bernie Sanders en Alexandria Ocasio-Cortez werken aan wetgeving voor een moratorium op datacenters en AI. Ze gaan in gesprek met mensen die lokaal strijden tegen de uitbreiding van datacenters. Dit sluit aan bij mensen binnen de tech-sector die zich zorgen maken over de ergste gevolgen van sommige bedrijven en die willen dat hun bedrijven het rustiger aan doen en dat er richtlijnen komen. Daarbij speelt ook een duidelijk eigenbelang mee: AI zal veel mensen vervangen en een hoop slechte code schrijven. Ook wat goede code, maar het is een enorme verschuiving die momenteel in Silicon Valley plaatsvindt. Uiteindelijk zal slechts een klein handjevol oligarchen over alles beschikken.

Met het oog op Duitsland: welke synergieën of benaderingen ziet u voor bewegingen tegen autoritaire BigTech en de staat die deze inzet?

Nou ja, ik ben maar een buitenstaander die Duitsland eens in de vijf jaar bezoekt, dus ik ben niet per se de beste expert. Toch zou ik twee dingen willen zeggen. Ten eerste denk ik dat je achter de schermen moet kijken: wie zijn de financiers achter dit alles? Zijn er private-equityfondsen die tech-fascisme en (bouwbedrijf, vert.) Deutsche Wohnen financieren? Je moet eerder naar boven kijken, in de richting van de financiële wereld.

Ten tweede geeft het me veel hoop om te zien hoe de woonstrijdbeweging en de klimaatbeweging samenwerken. Bijvoorbeeld door huurders te mobiliseren rond kosten voor brandstof voor verwarming en klimaatkwesties. Controle, de politiestaat en tech-fascisme zouden daarbij een verbindend thema kunnen zijn. Daarom moeten we de strijd niet geïsoleerd bekijken, maar koppelen aan andere bewegingen.

(*1) Data Center Working Group: Data Center Site Fight Guide,