tipnisNa een aantal relatief rustige jaren in Bolivia, waarin er nauwelijks expliciet protest was tegen het beleid van de populaire president Evo Morales, neemt het huidige conflict over een snelweg steeds explosievere vormen aan. Inheemse amazonevolkeren marcheren al meer dan 30 dagen om de aanleg van de snelweg in hun grondgebied Isiboro Securé tegen te gaan. Op 330 kilometer van eindbestemming La Paz is de mars tegengehouden door blokkerende boeren. Zondag werd de mars gewelddadig binnengevallen door de politie en werden leiders opgepakt. Er wordt gesproken van negen doden als gevolg, waaronder kinderen. Meer geweld dreigt en de condities voor de noodzakelijke dialoog met de regering worden steeds ontoereikender.

(Het origineel verscheen bij noticias.nl)

 

Na maanden lang tevergeefs aandringen op een dialoog met de regering begonnen de inheemse amazone volkeren half augustus een protestmars van Trinidad naar La Paz. De voornaamste reden van het protest is de snelweg die het gebied Territorio Indigena y Parque Nacional Isiboro Securé (TIPNIS) gaat doorkruisen. De snelweg maakt onderdeel uit van het Zuid-Amerikaanse Initiatief voor Regionale Infrastructurele Integratie (IIRSA) en de kosten worden gefinancieerd met een lening van Brazilië. De Boliviaanse regering startte met de aanleg zonder daarbij de bewoners en rechtmatige eigenaren van dit gebied, de 64 inheemse gemeenschappen, te raadplegen. Dit gaat in tegen hun rechten zoals die zijn vastgelegd in de Boliviaanse Grondwet en diverse internationale overeenkomsten Deze inheemse volkeren verzetten zich tegen de snelweg wegens de voorziene aantasting van flora en fauna en invasie van externe actoren in hun grondgebied. Met name de cocaboeren uit de aangrenzende Chapare-regio vormen een bedreiging voor het behoud van het gebied. Verschillende andere inheemse organisaties, zowel uit de laaglanden als de Andesgebieden, hebben zich bij de mars gevoegd om hun ongenoegen te uiten over hoe de regering met de rechten van de inheemse volkeren omgaat - zie ook mijn vorige artikel, 'snelweg verdeelt inheems gebied in Bolivia'.

Falende dialoog
Ondanks dat verschillende ministers het gebied bezochten voor een dialoog met de inheemse bevolking, lijkt de Boliviaanse regering niet van plan een stap terug te doen of met alternatieve voorstellen te komen ministers naar de mars toe trokken om de dialoog aan te gaan, brachten ze geen alternatieve voorstellen mee. Ondertussen werden er vanuit hetzelfde kabinet agressieve en denigrerende uitspraken gedaan over de inheemse eisen en hun woordvoerders. Zo werden de inheemse leiders ervan beschuldigd dat zij gefinancieerd zouden worden door de Amerikaanse ambassade en buitenlandse NGO´s. Deze dubbelzinnige houding en ongefundeerde beschuldingen leverde veel irritatie op bij de marcherende inheemse organisaties. Op hun beurt erkenden zij de ministers niet meer als legitieme gesprekspartners. De inheemse organisaties eisten een directe dialoog met president Evo Morales maar deze maakt echter geen aanstalten om de mars tegemoet te komen en blijft zich publiekelijk uitspreken vóór de snelweg. Samen met de Braziliaanse ex-president Lula was hij onlangs aanwezig bij een seminar over deze snelweg. Het seminar was gefinancieerd door het Braziliaanse bedrijf OAS dat gecontracteerd is voor het aanleggen van de snelweg.

Deze Braziliaanse belangen, en daarbij de interesse van de cocaboeren in het gebied, zijn twee belangrijke verklaringen voor de houding van president Evo Morales. Momenteel behandelt het parlement verschillende wetsvoorstellen waarin de rechten vande inheemse volkeren, met name over hun grondgebieden (de zogenaamde territorios comunitarios de origen of TCO´s) sterk in het gedrang komen. Eén van deze wetsvoorstellen komt van de boerenvakbond CSUTCB en stelt een uitbreiding van de landbouwgebieden voor ten koste van deze inheemse territoria. Dit voorstel betekent een definitieve breuk in de alliantie die de boeren en inheemse organisaties in het afgelopen decennium vormden tegen de dominante economische elites. Evo Morales en zijn partij MAS hebben hun electorale overwinningen voor een groot deel aan deze allianties te danken.

Interculturele blokkade
Een belangrijke machtsfactor is de Confederación sindical de comunidades interculturales de Bolivia. Een organisatie die de boeren vertegenwoordigt die van de hooglanden naar de meer vruchtbare laaglanden zijn getrokken. Deze migranten van Aymara en Quechua afkomst zijn in de loop der jaren zichzelf interculturales gaan noemen, verwijzend naar de gemengde gemeenschappen waarin ze nu wonen. Hun voornaamste belang is méér toegang tot landbouwgrond en hiermee vormen ze een belangrijke bedreiging voor de inheemse territoria.

Tot nu toe hebben deze tegengestelde belangen, op nationaal niveau niet tot serieuze confrontaties geleid. Tot een lokale federatie van interculturales besloot de inheemse mars tegen te houden met een wegblokkade in het dorp Yucumo. Daarmee wilde ze de inheemse organisaties dwingen om de dialoog met de regering voort te zetten. Het blokkeren van een vreedzame protestmars is niet alleen in strijd met de grondwet maar vooral met de Boliviaanse traditie van solidariteit en tolerantie als het gaat om protestvormen. Dat de regering op geen enkele manier heeft ingegrepen in deze blokkade stemt tot veel bezorgdheid en verontwaardiging bij sociale bewegingen en mensenrechtenorganisaties. Legitimerende uitspraken in de media wijzen erop dat de regering de blokkade zeker moreel en mogelijk zelfs materieel ondersteunt. In het hele land hebben solidariteitsmarsen plaatsgevonden en worden acties gehouden. De blokkade bemoeilijkte in eerste instantie de aankomst van voedsel- en watervoorraden bij de mars en vanaf zaterdag 24 september staan beide groepen tegenover elkaar, met de aanwezigheid van 450 politieagenten. Zondag kwamen deze agenten in actie en arresteerden ze op gewelddadige wijze een aantal inheemse leiders en andere aanwezigen. Er wordt gesproken van zeven doden, waaronder kinderen in deze gewelddadige interventie. De cijfers zijn nog niet duidelijk omdat veel van de inheemsen de bossen in vluchtten en daar achtervolgd werden door de politie. Momenteel is er vanuit de regering onduidelijke informatie over de interventie en haar gevolgen. Een van de ministers kondigde maandagochtend haar onstlag aan.

Politieke verwarring
De regering lijkt daarmee aan te sturen op verdere polarisering van groepen die allebei tot haar achterban behoorde. Dit heeft tot veel verontwaardiging en bezorgdheid geleid. Mensenrechtenorganisaties, intellectuelen en een diversiteit aan groeperingen benadrukken het democratische recht van de inheemse volkeren een mars te houden, veroordelen de intransigente houding van de regering over de snelweg en roepen op tot het waarborgen van de vrije doorgang van de mars. In het hele land hebben solidariteitsmarsen plaatsgevonden en worden acties gehouden. De verwijdering tussen de inheemse- en mileubeweging aan de ene kant en de regering van de MAS aan de andere, heeft tot de paradoxale situatie geleid dat ook de traditionele politieke tegenstanders, zoals de economische elites, de stedelijke burgercomités, en de rechtse politieke partijen (UN; MNR) zich nu opwerpen als de verdedigers van de Moeder Aarde en de inheemse rechten.

De situatie is tekenend voor de politieke verwarring die in Bolivia is ontstaan. Het was al langer duidelijk dat de president die op het internationale toneel de Moeder Aarde en de Inheemse Rechten met verve verdedigt, dezelfde visie niet in eigen land toepast. Hierbij komt nu dat het politieke instrument wat de sociale bewegingen vertegenwoordigde (MAS), nu dezelfde sociale bewegingen tegen elkaar uitspeelt en zelfs gewelddadig onderdrukt.

Zie ook Engelstalig bericht op Bolivia Diary

Zie ook Om Een Weg in Bolivia van Walter Lotens op Uitpers.be