Strijden voor land en tegen agribusiness in Brazilië

Een vertaling van een artikel van Isabella Kenfield van CENSA (18/06/07)

Afgelopen week heeft de Braziliaanse Beweging van Landloze Landarbeiders (MST) zijn vijfde nationale congres gehouden in Brasilia, de hoofdstad van het land. De kracht die de MST opgebouwd heeft gedurende de 23 jaar van z'n bestaan, was voelbaar terwijl meer dan 17.500 afgevaardigden uit 24 staten en bijna 200 internationale gasten optrokken naar het Plein van de Drie Machten. Dit plein ligt tussen de gebouwen van de uitvoerende, de juridische en de wetgevende machten van de regering in. Demonstranten hingen een groot spandoek op het plein op met de tekst: "We beschuldigen de drie machten van het bedreigen van de landbouwhervorming."

De meeste MST-leden koesteren het oordeel dat President Luis Inácio "Lula" da Silva en zijn Arbeiders Partij (PT) gefaald hebben het uitvoeren van de radicale economische en sociale hervormingen die beloofd waren, met name de landbouwhervorming. Volgens José Maria Tardin, die in 1989 gekozen werd tot de eerste burgemeester van de PT in Paraná en die nu voor de MST werkt, "is Lula voor links de grootste politieke tragedie in de geschiedenis van Brazilië."

In een discussie met journalisten, bracht oprichter en nationale coördinator van de MST João Pedro Stedile in herinnering dat toen Lula in 2002 gekozen werd, de MST had gehoopt dat Brazilië veel van het neoliberale beleid dat opgelegd was door Washington en instellingen als het IMF, ongedaan zou kunnen maken. Maar, "niemand kan beweren dat Lula een alternatief project aan het uitvoeren is. We kunnen niet zo simplistisch zijn om te zeggen dat alles de fout van Lula is, maar de regering Lula vertegenwoordigt niet de werkende klasse en is niet links," zei Stedile. Hij wees erop dat gedurende Lula's eerste termijn van vier jaar, de financiële sector meer kapitaal heeft opgehoopt dan gedurende de voorgaande acht jaar onder President Fernando Henrique Cardoso.

Image
Bezetting van Cargill tijdens 'ethanolbezoek' van Bush

Deze publieke bekentenis van een breuk in de historische alliantie tussen de MST en Lula en de PT, vertegenwoordigt een belangrijke verschuiving in de richting van een meer confronterende stellingname. Een MST-lid vertelde dat Lula had gevraagd om te mogen spreken op het congres, maar geweigerd was. Lula had eerder verzoeken van de hand gewezen om de MST te ontmoeten nadat hij afgelopen oktober voor een tweede termijn gekozen was. De optocht van donderdag was belangrijk voor de verhouding van de MST met de rest van de Braziliaanse maatschappij, aangezien veel stedelijke Brazilianen, die ook gedesillusioneerd zijn, geloven dat de MST Lula nog steeds steunt.

De klachten van de MST over Lula zijn tekenend voor diens onvermogen om politiek gezien naar links te bewegen, zoals andere leiders in Latijns Amerika wel doen, zoals Hugo Chavez in Venezuela, Evo Morales in Bolivia en Rafael Correa in Ecuador. Niet alleen heeft Lula de voortschreidende intocht van buitenlands kapitaal in Brazilië niet afgeremd, in veel gevallen versnelt hij die juist. Zoals in het geval van zijn voorspraak van de export van Brazilie's ethanol productie naar de VS. In termen van geografische afmeting, bevolking en economische kracht, is Brazilië het grootste land van Latijns Amerika. Zo lang Brazilië Washington's neoliberale beleid niet het hoofd biedt, zal de regio gehinderd worden in het vermogen om de verschuiving naar links te consolideren.

Groeiende woede en vijandigheid tegen de VS was ook een belangrijk onderdeel gedurende het congres. Onderweg naar het Plein van de Drie Machten kwamen de demonstranten langs de ambassade van de VS, waar ze doodskisten plaatsten met de namen van landen, waaronder Irak, Palestina, Haïti en Afghanistan en vuilnis op het grasveld van de ambassade werd gegooid. François Houtart, directeur van het Centre TriContinental in België, verklaarde, "Neoliberalisme is in crisis, en het imperialisme van de VS is op de terugweg. Imperialisme verliest terrein maar is nog steeds sterk." Houtart verklaarde dat mondiaal kapitaal zoekt naar "nieuwe grenzen van overheersing," en noemde biotechnologie, agribusiness en de privatisering van publieke hulpbronnen.

Juan Reardon, Nationale coördinator van de Vrienden van de MST, met thuisbasis in Santa Cruz, Californië, stemde in met Houtart's vaststelling. "Irak toont aan dat het leger van de VS niet onoverwinnelijk is," zei hij. "De oorlog in Irak zet vraagtekens bij de gehele militaire machtsstructuur van de VS."

Het congres werd afgesloten met een video-boodschap van Subcommandante Marcos van de Mexicaanse Zapatistische beweging. Hij verklaarde dat de MST "onze genegenheid heeft en ons respect, en ook onze bewondering heeft. We voelen broederschap voor alle bewegingen en mensen die om land strijden, omdat geen enkele natie echt soeverein kan zijn als het land niet in handen is van degenen die het bewerken. Er kan geen sociale rechtvaardigheid zijn zolang de productie voor de buitenlandse dieven is en niet voor de arbeiders."

Marcos' boodschap onderstreepte de belangrijke positie die de MST ingenomen heeft in de groeiende mondiale strijd tegen neoliberalisme, vooral in Latijns Amerika. Sinds de oprichting in 1984 is er begonnen met het organiseren van arme, landloze gezinnen voor het bezetten van ongebruikte grond van grootgrondbezitters. De MST heeft ook een belangrijke rol gespeeld in het organiseren van de internationale beweging Via Campesina, die met meer dan 150 organisaties op vier werelddelen vertegenwoordigd is.

Er waren dan ook, ondanks de verschillende uitdagingen waar de MST tegenover staat bij het opbouwen van een alternatief project in Brazilië, veel redenen voor de afgevaardigden op het congres om te vieren. De MST heeft de regering gedwongen om meer dan 370.000 gezinnen land te geven en heeft ook veel bereikt op het gebied van onderwijs, met name alfabetisatie van volwassenen. Met de leus "elke landloze studeert," heeft de MST banden aangeknoopt met federale en staatsuniversiteiten en met buitenlandse overheden zoals Venezuela en Cuba om onderwijs te verbeteren op het gebied van taal en gezondheid.

De MST loopt bovendien voorop als het gaat om het invoeren van ecologische landbouw en beleid op het gebied van voedselsoevereiniteit, die beide kunnen genieten van groeiende populariteit in progressievere ontwikkelingskringen sinds begin jaren 2000. Terwijl de beweging zich ontplooid heeft, is het bewustzijn sterk gegroeid dat de geïndustrialiseerde landbouw verworpen moet worden, met name monocultuur met gebruik van landbouwvergif en de productie van handelsgewassen voor de export. Ecologische landbouw wordt gezien als een manier voor mensen, met name de arme bevolking buiten de steden, om uit de klauwen te kunnen blijven van multinationale agribusness bedrijven.

Het congres werd ook gebruikt als forum van het MST om steun te verwerven voor de bezetting door Via Campesina van een testboerderij van de Zwitserse multinational Syngenta in de staat Paraná. Deze was op 14 maart 2006 door de beweging bezet nadat de Braziliaanse overheid bevestigd had dat Syngenta illegaal genetisch gemodificeerde soja had geplant. De boerderij ligt binnen de grenzen van Iguaçu Nationaal Park dat in 1986 door de Verenigde Naties tot Beschermd Erfdeel van de Mensheid was verklaard. De sociale bewegingen hebben de krachten verenigd met gouverneur Roberto Requião om deze bezittingen van de multinational te onteigenen.

In zijn laatste brief aan de Braziliaanse gemeenschap, verklaarde de MST dat het zal doorgaan met "strijden zodat alle grote grondbezittingen onteigend zullen worden, met voorop de bezittingen van buitenlands kapitaal en de banken." Verder wordt beloofd dat de MST "strijd zal leveren tegen multinationale bedrijven als Monsanto, Syngenta, Cargill, Bunge, ADM. Nestlé, Basf, Bayer, Aracruz en Stora Enso, die uit zijn op de beheersing van de zaden en de productie en handel van de Braziliaanse landbouw."

-------------------

Isabella Kenfield is verbonden aan CENSA en een journalist met als thuisbasis Curitiba, Brazilië, waar ze schrijft over sociale bewegingen, agribusiness, landbouwconflicten en rurale ontwikkeling.