ImageEnkele weken geleden werd er een discussie-avond georganiseerd in het café van actiepand Vrankrijk over de belabberde berichtgeving van de laatste tijd over ontruimingen en kraken in het algemeen. Na afloop werd een van de genodigden van toen, Tabe Bergman, die als journalist bij een persbureau werkzaam is, een interview afgenomen.

 De avond begon met een overzicht van die berichtgeving in het geval van ontruimingen van de laatste tijd. Het vreemde is namelijk dat de kraakbeweging helemaal niet zo militant is als in het verleden, terwijl in de berichtgeving juist lijkt dat ze steeds 'gewelddadiger' wordt. Dit komt gedeeltelijk omdat de politiewoordvoerders klinkklare leugens bij ontruimingen verspreiden. Maar dat die in de media prominent voor ware feiten gepresenteerd worden, en de versie van de krakers vaak veel minder aan bod komt, ligt aan de huidige media. En misschien aan nog wel meer (de krakers zelf, de machtsverhoudingen?), daarover ging de discussie.

Voorbeelden

De voorbeelden kennen de meeste mensen waarschijnlijk wel, maar het was verhelderderend om er een aantal achter elkaar te zien (door projectie van internetberichten en stukjes film van nieuwsuitzendingen). Een oude jerrycan met olie die in de stoppenkast van een ontruimd kraakpand stond, en die daar zelfs al stond toen het pand gekraakt werd, werd door politie en pers tot 'boobytrap' verklaard. Dat verhaal wordt nog steeds door rechtse politici en de burgemeester verspreid. Het maakt dus niet meer uit of iets waar is of niet, maar wie het beeld kan bepalen. Hetzelfde gebeurde bij een ontruiming in de Kerkstraat (de boobytrap was in dat geval een apparaatje dat de krakers hadden gemaakt en dat voor de grap een brandblusser zou laten spuiten op het moment dat de politie de zolder binnenkwam).

Aanleiding voor de avond was de berichtgeving over de ontruiming van de Citex-panden. In plaats dat de media berichtten over het feit dat er tientallen mensen zonder wettelijke basis op straat gegooid waren, ging het voornamelijk over het 'geweld van de kraakbeweging', twee ingegooide ruiten bij de ambtswoning van de burgemeester en de in het kraakpand gevonden 'wapens'.

Zelfs als er helemaal geen 'geweld' door de krakers gebruikt wordt, weet de politie die draai er toch aan te geven. Zo werd bij de ontruiming van de Laspost in Nijmegen, waarbij van de kant van de krakers alleen wat verfbommen werden gegooid, door de politie verteld dat er glasscherven in de verf zouden zitten.

Hilarisch, als het niet zo treurig was, was een non-event in mei bij de Stopera, alwaar een pakje werd gevonden waarvan de beveiliging dacht dat het wel eens een bom zou kunnen zijn en waarvoor het gebouw korte tijd ontruimd moest worden. Zonder dat er enige aanleiding of aanwijzing voor was, werd door locale tv-zender-met-website AT5 geschreven dat het wel eens van de kraakbeweging afkomstig zou kunnen zijn. wat weer door verschillende andere media werd overgenomen. Uiteindelijk bleek het te gaan om een cadeautje van een bedrijf voor burgemeester Cohen...

Oplossingen

Op de discussieavond werd eerst gezocht naar verklaringen voor de kwaliteit van deze berichtgeving. De bekende (en sommige minder bekende) verklaringen werden daarbij genoemd: vervlakking van de media door commercialisering, de steeds snellere berichtgeving die geen onderzoek meer behelst, het feit dat journalisten lui zouden zijn... Opmerkelijk was het verschil van mening over de mogelijkheden van internet en de digital hype , dat volgens de ene helft van het publiek juist ongekende oplossingen bood, terwijl anderen daar juist de oorzaak zagen van de afglijdende berichtgeving en de giftige stemming onder journalisten en publiek.

Op de avond werden ook mensen aan het woord gelaten die bij verschillende ontruimingen geprobeerd hebben de ondankbare taak van mediawoordvoerder te vervullen. Er bestaat dus (bijna) altijd wel een soort persbeleid, dat echter vaak de gebruikelijke paden en methodes bewandelt en bovendien vaak onder moeilijke omstandigheden verricht moet worden.

Over mogelijke oplossingen verschilden de meningen nogal. Sommigen vonden zelfs dat je beter 'gewoon door kon gaan met actie voeren' en de media überhaupt niet serieus moest nemen. Het andere uiterste was een voorgestelde 'restyling van de PR'. Daar tussenin kwamen uiteenlopende ideeën en voorstellen, zonder dat het tot een echte conclusie kwam.

------------------------

Tabe Bergman was een van de genodigden van de avond, die echter niet veel aan het woord kwam. Hij was vroeger medewerker van het - helaas alweer jaren geleden opgeheven - media-analyse-blaadje Extra! en werkt in de journalistiek als buitenlandredacteur bij een persbureau. In het kader onderaan geeft hij een aantal praktische adviezen voor media-werk door krakers en andere actievoerders.

Waarom zijn jullie eigenlijk met Extra! Gestopt?

Hmmm.... het was een project dat we allemaal vrijwillig deden en na een paar jaar gingen we andere dingen doen, de een ging studeren, de ander kreeg een fulltime baan, of een kind. Het was een hele klus om elke keer zo'n tijdschrift op papier uit te brengen, en ook als website is het toen niet verder gegaan omdat niemand daar genoeg zin in had.

Wat vond je van de gepresenteerde voorbeelden op de avond?

Die waren echt schokkend. Ik houd me niet zo bezig met lokale thema's, dus volgde ik dat niet goed, maar dit was echt heel erg. Of het erger dan vroeger is kan ik echter niet zeggen, ik heb daar geen gegevens over.

Maar je vindt, anders dan sommige anderen op de avond, dat er wel wat tegen ondernomen kan worden?

Ja, in grote lijnen ben ik het eens met de analyse die Stan van Houcke (zie zijn blog) die avond ook gaf, dat een kraakbeweging nooit een eerlijke kans zal krijgen binnen dit commerciële mediasysteem dat de oren altijd onevenwichtig veel naar de heersende macht zal laten hangen. Maar je kunt de ruimte die er wel is wel beter benutten en de schade proberen te beperken. (zie ook kader onderaan). Je kunt ook niet om de massa-media heen, je hebt geen keuze, ze zijn een te belangrijke factor in het hele politieke gebeuren waar jouw strijd deel van uitmaakt.

Je verzette je tegen de terugkerende observatie dat journalisten lui zouden zijn

Ja, ik kan daar niet zoveel mee. Het is een tamelijk lege, populistische constatering. Het zal voor sommigen gelden, maar ik ken er ook een hoop die hard werken. Het probleem van zo'n opmerking is ook dat dat dan het einde van het verhaal is, je kunt er verder niks mee. Wat wel waar is, is dat ze zoals iedereen blij zijn als je het ze makkelijk maakt, maar dat is wat anders. Ze hebben vaak geen tijd om verder te gaan zoeken naar aanvullende bronnen en dergelijke, dus moet je iets aan ze geven waar ze wat mee kunnen.

Toch lijkt het vaak of ze bewust krakers criminaliseren

Ik denk dat dit alleen soms bewust is en dat ze ook maar verspreiden wat ze te zien krijgen en geloven dat het wel zo zal zijn. Misschien ben ik dan naïef, maar ik denk dat je ze in het geval van foute berichtgeving en leugens moet blijven confronteren met jouw versie van het verhaal. Als er echt pertinente leugens verspreid zijn, moet je rectificatie eisen, desnoods bij iemand die boven ze staat. Dat heeft zin, niet zozeer omdat je de berichtgeving kunt corrigeren (die schade is vaak moeilijk te herstellen) maar als een terechtwijzing van de journalist. Die zal de volgende keer wellicht beter zijn of haar werk doen.

Ook kun je veel beter van tevoren bedenken welke middelen je nodig zou hebben om de media-slag aan te gaan. Je moet van tevoren al de media inlichten, bereikbare woordvoerders inzetten, goede emaillijsten aanleggen en op internet informatie klaarzetten, bijvoorbeeld met een blog (zie kader)

Op de discussieavond werden weinig van dit soort oplossingen naar voren gebracht?

Nee, toch vond ik het een goede bijeenkomst, met veel informatie en veel verschillende meningen die aan bod kwamen. Blijkbaar was men nog niet toe aan het bedenken van oplossingen en wilden ze eerst bespreken en analyseren wat er met die media aan de hand is, dat moet ook gebeuren.

Zie je zelf de oplossingen niet te makkelijk, als een puur praktisch probleem

Hoe bedoel je?

De kraakbeweging is bijvoorbeeld tamelijk allergisch voor vaste woordvoerders en institutionalisering, omdat dat leidt tot hiërarchie en afhankelijkheid van geldschieters en zo.

Ja, in de praktijk is alles natuurlijk wat moeilijker, maar wat meer aandacht voor mediabeleid en desnoods professionalisering zou echt wat opleveren. Wat natuurlijk ook wel meespeelt is dat je als beweging meer ruimte in de media krijgt naarmate je beweging sterker is. Bij een marginale beweging kunnen ze je alle kanten opschoppen, als je een grote aanhang hebt met een groot netwerk, dat tot in de media voert, heb je een andere situatie. Dan krijg je ook dat journalisten door hun eigen buren terechtgewezen worden, terwijl nu de kraakbeweging een kleine subcultuur is die vaak ook niet meer over contacten met die buurman beschikt. En dat is iets wat niet door een perswoordvoerder opgelost kan worden.

Onder journalisten wordt ook veel geklaagd, maar zie je weinig alternatieve oplossingen?

Dat is inderdaad opmerkelijk. Ook onder journalisten hoor je overal klachten over de achteruitgang van de kwaliteit van berichtgeving en dat er bijvoorbeeld steeds minder tijd en geld beschikbaar is voor onderzoek en dergelijke. Maar er wordt niet veel ondernomen. Vergeet echter niet dat de meeste journalisten zelf niets of nauwelijks iets te beslissen hebben, ze moeten uitvoeren wat ze opgedragen krijgen. De journalistiek is net zo hierarchisch als de rest van het bedrijfsleven. En ik denk niet veel meer of minder hierarchisch dan in het buitenland, waarschijnlijk iets minder dan in bijvoorbeeld de VS.

Wat zou een structurele oplossing zijn?

Eigenlijk zouden media gewoon niet commercieel moeten zijn. Media zouden niet afhankelijk moeten zij van adverteerders of financierders, of dat nu overheden of bedrijven zijn. De commercialisering is de laatste tijd enorm toegenomen, de hoeveelheid reclame bijvoorbeeld is veel meer dan een paar jaar geleden, de radio is grotendeels vercommercialiseerd. Mensen accepteren dat gewoon, dat is een van de ergste dingen van deze tijd. Dat zou echt teruggedraaid moeten worden. Dat kan onder andere door beleidsmaatregelen. Reclame zou zwaar belast moeten worden, zodat ze er minder makkelijk toe over kunnen gaan.

Moeten we 'objectiviteit' eisen van media?

Wat wordt beschouwd als 'journalistieke objectiviteit' is een stijlfiguur die bijna altijd leidt tot de (impliciete) bevestiging van de maatschappelijke status quo.

Je zou van de media moeten eisen dat ze uitzoeken wat de waarheid is, dat is wat anders. Maar je kunt zeker van ze eisen dat ze zich houden aan een aantal journalistieke basisprincipes zoals hoor en wederhoor, en dat ze duidelijk onderscheid maken tussen de mening van een medewerker en pure informatie.

Wat zouden we zelf kunnen doen?

Los van allerlei praktische zaken waarvan ik er een paar in het kadertje aangeleverd heb, zijn er veel voorbeelden te vinden van kritische media-initiatieven waar je van zou kunnen leren. Kijk maar eens naar een initiatief als Medialens in het Verenigd Koninkrijk of Fair in de VS. Maar ik ken bijvoorbeeld ook een kritische lokale radio- en tvzender in de VS, die grotendeels door vrijwilligers gerund wordt en waar iemand als Bob McChesney een geweldig wekelijks programma over media uitzendt.

--------------------------

Kadertje 1: meer informatie

In de VS is veel gaande op dat gebied

Zie bijvoorbeeld http://www.freepress.net/

(check eens de prachtige filmpjes)

en deze

Meer websites: http://www.stopbigmedia.com/

http://www.alternativeradio.org/

Zie ook Spinwatch (UK)

Maar ook het Belgische Mediawatch doet een moedige poging.

Hier een paar handleidingen mediawerk vanuit indymedia:

Manieren om in de pers te geraken

Het Persbericht

Persbericht schrijven 

In Nederland bestaat erg weinig (meer) op dit gebied, of verspreid.

Een website waar over (nieuwe) media bericht en gediscussieerd wordt is er wel.

Zie ook: Ander Nieuws Netwerk.

--------------

Kadertje 2:  Mediabeleid van/voor krakers (Door Tabe Bergman)

Hoewel de massamedia vaak slecht werk leveren, is het volgens mij mogelijk om de berichtgeving over krakers aanzienlijk te verbeteren door als kraakbeweging Amsterdam een goed mediabeleid op te zetten. Dit vereist dat krakerswoordvoerders het mediaspel meespelen.

Training is daarvoor vereist. In een van de filmpjes in de presentatie van Sanne citeerde AT5 een woordvoerder die volgens AT5 'geschrokken' reageerde op het bericht over de boobytraps. Woordvoerders reageren NOOIT geschrokken want dit wekt de indruk dat het bericht waar kan zijn. Woordvoerders zoeken dingen uit en bellen de journalist dan terug. Zeker bij dat soort zware kwesties moet je niet gelijk een reactie geven, maar vragen wat de deadline van de journalist is en op tijd terugbellen. Laat je als woordvoerder niet onder druk zetten door journalisten. Als ze te kort op de deadline bellen, dan krijgen ze geen reactie.

Begin een webblog (dat is simpel op te zetten en kost niets.) Zorg dat de woordvoerders-Amsterdam op het blog kunnen. De reacties kunnen alsnog op de blog worden gezet, net als correcties op eerdere berichten. Gebruik de blog ook om er reacties op te zetten op gebeurtenissen, het liefst zo snel mogelijk. Zorg dat journalisten dit blog kennen, zodat ze er gelijk op gaan kijken als er iets gebeurd is en ze de reactie kant en klaar van de blog kunnen halen.

Reacties moeten in hapklare brokken worden aangeleverd. De journalist is bijna altijd wat gehaast en over het algemeen de kraakbeweging niet goed gezind. Lever de informatie aan die hij wil en in de stijl die hij wenst. Strijdbare manifesten komen niet goed over. Bedaarde, objectief lijkende uitleg en ontkenningen wel. in de filmpjes hoorde ik een kraker die door een journalist werd geconfronteerd met een beschuldiging door de politie dat ze geweld zouden hebben gebruikt, door te zeggen dat "de politie aan de kant van de rijke mensen staat en wij daartegen strijden". De eerste reactie had volgens mij moeten zijn: ontkenning van de beschuldiging. Ook hier leek het weer alsof de kraakbeweging de beschuldiging impliciet toegaf. Volgens mij had de woordvoerder moeten zeggen: "de politie liegt als ze zegt dat we geweld hebben gebruikt. Het komt wel vaker voor de dat de politie liegt. De politie is op de hand van de rijke mensen..." Nadeel van de reactie is dat je de politiebeschuldiging de agenda laat bepalen maar volgens mij is het toch essentieel dat je eerst die beschuldiging ontkent.

Het is belangrijk te beseffen, en in die zin heeft Stan van Houcke zeker een punt, dat je als kraakbeweging in dit mediasysteem meestal verliest. Maar de schade kan een stuk minder erg zijn dan die nu wel eens is. Door te reageren op mediaberichten die niet voldoen aan de formele eisen van professionele journalistiek bijvoorbeeld. Als een journalist geen wederhoor toepast, dan weet hij dat hij eigenlijk fout zit. Je kan hem daarop aanspreken, vragen of hij zijn artikel wil aanvullen met een krakersreactie en hem een telefoonnummer geven van een woordvoerder die hij in het vervolg kan bellen.

Het is volgens mij erg belangrijk dat journalisten weten wie ze kunnen bellen en dat ze dan ook krijgen wat ze nodig hebben. Het is volgens mij dan ook zinvol om een woordvoerder van de kraakbeweging Amsterdam in het leven te roepen die altijd mobiel bereikbaar is. Het moet iemand zijn die goed in de beweging zit en dus snel erachter kan komen met wie de journalist het beste kan spreken of die zelf die persoon kan bellen en de reactie kan doorgeven aan de journalist. Ga er als woordvoerder vanuit dat journalisten niets weten. Wijs ze ook op websites waar uitleg staat over kraken en zoals eerder gezegd op een eventueel blog met daarop mediareacties en verklaringen van de kraakbeweging.

Ook is het handig als de woordvoerders een volledige lijst met emailadressen hebben van alle belangrijke redacties. Geen emailadressen van redacteuren persoonlijk, want die veranderen van baan, zijn ziek of op vakantie. Emailtje kan bijvoorbeeld linken naar de blog. Wanneer het bekend is dat er een ontruiming aankomt, stuur dan als woordvoerder van tevoren een mailtje naar alle redacties met een herinnering wie ze kunnen bellen voor een reactie. In de journalistiek wordt het wiel elke dag opnieuw uitgevonden.

Een ideetje is: Neem politieacties op met camera en mobiele telefoons. Palestijnen op de Westelijke Jordaanoever hebben tegenwoordig ook camera's. Stuur de opnames naar redacties. Of zet ze op internet.

Bij pertinente onwaarheden: bellen met de redactie, uitleggen dat het bericht niet klopt en vragen of het krakersstandpunt er ook in kan worden verwerkt. Dit moet standaard journalistieke praktijk zijn: als de journalist zich hier niet aan houdt, dan sta je in recht om te klagen, desnoods bij zijn chef. Blijf beleefd. Vraag om een rectificatie als het echt heel erg is. Geef het nummer van de krakerswoordvoerder/comite en vraag of ze in het vervolg willen bellen om het krakersstandpunt te krijgen.