ImageOveral op de wereld komen mensen wanhopig de straat op omdat ze het dagelijk voedsel niet meer kunnen betalen. De oorzaken van de crisis blijken echter op verschillende en vaak totaal tegenstrijdige manieren verklaard te worden. Ralf Streck zet een aantal  oorzaken helder op een rijtje.

(Verscheen op indymedia.de aanvullingen globalinfo.nl de meest links linken naar Duitstalige bronnen)

IMF en Wereldbank maken zich ernstige zorgen dat het toenemende aantal hongerlijders de politieke stabiliteit van veel landen in gevaar brengt. De golf hongeropstanden begon een goed jaar geleden met felle protesten in Mexico toen de maisprijs zo sterk steeg dat veel mensen hun tortilla's niet meer konden betalen. Maar momenteel zijn er in veel meer landen protesten te zien tegen de stijgende prijs van levensmiddelen. In Haïti leidden de hongeronrust van de afgelopen dagen tot het aftreden van de Minister President, in Egypte mondde een algemene staking uit in hevige botsingen met de politie. Protesten waren er ook in Bangladesh, de Filippijnen, Indonesië en talloze Afrikaanse landen. Het Internationaal Monetair Fonds (IMF) en de Wereldbank waarschuwen http://de.indymedia.org/2007/06/186061.shtml dat de hongeropstanden de politieke stabiliteit in veel landen in gevaar zou kunnen brengen. Het IMF is echter medeverantwoordelijk voor de fatale situatie, zoals de speciale rapporteur van de VN voor Recht op Voedsel (Jean Ziegler, vert) stelt. Hij noemt de productie van zogenaamde biobrandstof een "misdaad tegen de menselijkheid".

Zie ook: Hongeropstanden en voedselcrisis .

"Zeven verloren jaren" bij de strijd tegen honger zouden er dreigen vanwege de hoge voedselprijzen. Daar wees de chef van de Wereldbank Robert B. Zoellick op tijdens het gezamenlijke voorjaarsvergadering van de Wereldbank en het IMF in Washington. "Terwijl velen zich zorgen maken of ze hun benzinetank kunnen vullen, strijden veel anderen om hun maag te kunnen vullen", verklaarde Zoellick zondag op de conferentie. De overlevingsstrijd wordt voor veel mensen inderdaad elke dag zwaarder, aangezien de armsten nu al vaak meer dan 75 procent van hun inkomen aan voedsel uitgeven moeten.

En de ontwikkeling die Zoellick voor de voedselprijzen schetste, is voor veel mensen dodelijk. Volgens het bericht van de Wereldbank "Rising Food Prices: Policy Options and World Bank Response" (pdf, 137 kb) . is de prijs voor tarwe in de laatste drie jaar bijna verdubbeld, hoewel er meer geproduceerd werd dan ooit tevoren. De prijs van rijst heeft een nieuwe recordstand bereikt en zou alleen de laatste twee maanden al zo'n 75 procent gestegen zijn. De kosten voor voedingsmiddelen zouden in het algemeen de laatste drie jaar zo'n 83 procent gestegen zijn.

Volgens schattingen dreigen ongeveer 100 miljoen mensen (extra, vert.) in de armoede gestort te worden, zo vat Zoellick samen, die dan bij de 850 miljoen hongerenden komen. De Wereldbank heeft ondertussen een lijst met 33 landen opgesteld, waar gewelddadige onrust zou dreigen, zoals al in Haïti, Egypte, Bangladesh en veel andere landen te zien was.

Op Haïti is de onrust het verst ontwikkeld. Tenminste vijf mensen zijn bij de protesten doodgeschoten. Ondertussen heeft het parlement in Port-au-Prince de minister president Jacques Edouard Alexis afgezet, die voor de prijsstijgingen verantwoordelijk werd gehouden. Eerder had president René Préval een prijsdaling van rijst van 16 procent afgekondigd. Berichten van hongerprotesten komen ook uit Egypte, Burkina Faso, Kameroen, Ivoorkust, Senegal, Mauretanie, Ethiopië, de Filippijnen, Indonesië en Pakistan.

Hevige protesten waren er ook in Bangladesh, waar de politie de opslagplaatsen van rijst moest beschermen, Bij een van de demonstraties streden afgelopen zaterdag in de hoofdstad Dhaka speciale eenheden van de politie met traangas, knuppels en waarschuwingsschoten. Hongerige arbeiders waren begonnen de winkels te plunderen. Ook andere steden in het land werden dergelijke voorvallen gemeld.

Volgens de directeur van het IMF Dominique Strauss-Kahn borrelt er een gevaarlijk mengsel. Veel landen zouden onstabiel worden, als het voedsel zo duur zou blijven als nu het geval is. "Het is niet alleen een humanitair en economisch probleem, maar ook een die de democratie betreft", verklaarde de IMF-chef. De hoge prijzen vernielen niet allen de economie van staten, maar bedreigen ook de politieke orde van deze landen.

Strauss-Kahn verklaarde dat medewerkers van het gemeenschappelijke ontwikkelingscomité van het IMF en de Wereldbank de productie van zogenaamde biobrandstof al als een "misdaad tegen de menselijkheid" noemden. Iemand die al lange tijd voor deze ontwikkeling waarschuwde is Jean Ziegler. Ook de Zwitserse bijzondere rapporteur van de VN voor het Recht op Voedsel gebruikte duidelijke taal.

Wat zich in vele landen afspeelt, is de voorbode van een tijdperk van de meest intensieve conflicten, meent Ziegler. "Dat zijn opstanden van pure vertwijfeling van mensen, die om hun leven vrezen en door doodsangst gedreven de straat op gaan." Als een van de factoren voor de ontwikkeling noemt ook hij de productie van brandstofproducten . Alleen al de VS heeft afgelopen jaar biobrandstof met zes miljard dollar gesubsidieerd, om onafhankelijker van olie te worden. "Biobrandstof-produktie vandaag de dag is een misdaad tegen de menselijkheid", vat ook Ziegler samen .

De verwerking van honderden miljoenen tonnen maïs, tarwe, rijst tot brandstof, zou een "primaire factor" zijn, waar andere factoren bij komen. Met name belangrijk is de speculatie op de beurzen. Een gevolg van de kredietcrisis die werd veroorzaakt door het knappen van de hypotheekbel in de VS zou zijn dat het speculatiekapitaal nieuwe bestemmingen zou hebben gezocht en toen op de voedselwaren gestuit zou zijn, wat de prijzen heeft opgedreven.

Maar Ziegler houdt ook het IMF verantwoordelijk. Het IMF heeft via z'n structurele aanpassingsprogramma's  veel arme landen gedwongen om katoen, koffie, cacao en andere producten uit de hevig geïndustrialiseerde landbouw te verbouwen, die ze op de wereldmarkt moesten verkopen om uit de opbrengsten kredieten binnen te halen. Dat zou ten koste zijn gegaan van de voedselsoevereiniteit.

Hij eist daarom dat het beleid van het IMF radicaal hervormd wordt. Het geld zou voortaan alleen nog in landbouwprojecten moeten vloeien die gericht zijn op kleine boeren en de zelfvoorziening van mensen. Daartoe zou ook de Europese Unie moeten stoppen met dumping van landbouwproducten. De EU financiert de export van landbouwoverschotten waarmee bijvoorbeeld de Afrikaanse landbouw de vernieling in gedreven wordt. "Want momenteel kunt u op elke Afrikaanse markt Duitse, Franse, of Belgische groenten kopen tegen de helft of een derde van de prijs van gelijkwaardige lokale producten." (Vertaler: bijvoorbeeld tomaten )

De internationale speculatie op voedingsmiddelen zou ook gestopt moeten worden. Momenteel kan men met maar vijf procent eigen kapitaal hele toekomstige oogsten kopen. Als dit plafond op eigen kapitaal op 30 of 40 procent gezet zou worden, zou het speculatierisico veel groter worden , waarmee de speculaties tenminste vertraagd zouden worden.

Het IMF en de Wereldbank hebben opgeroepen om het Wereldvoedselprogramma van de VN met onmiddellijke ingang 500 miljoen dollar (320 miljoen euro) extra ter berschikking te stellen. De Wereldbank wil haar middelen ter ondersteuning van landbouw in arme landen daarnaast verhogen van 800 miljoen dollar naar een miljard. Maar verkeerde besteding van deze gelden zou het effect kunnen hebben dat de afhankelijkheden alleen maar groter worden.

Zo eist Hans-Joachim Preuss, algemeen secretaris van Welthungerhilfe een omslag in het ontwikkelingsbeleid. "Er moeten veel meer middelen beschikbaar komen voor landbouw, voor landelijke ontwikkeling, zodat wegen aangelegd kunnen worden, voorlichting op landbouwgebied kan geschieden, bewateringssystemen gebouwd kunnen worden". De desinvestering in de landbouw zou omgedraaid moeten worden. Ooit werd 20 procent van de ontwikkelingshulp daar aan besteed maar momenteel is dat nog maar 3 a 4 procent. "Dat is veel te weinig om deze bron van voeding van veel, heel veel mensen te ontwikkelen ".

Hij waarschuwt ook voor een kunstmatig goedkoper maken van levensmiddelen als reactie op de voedselcrisis. Dat zou er namelijk toe leiden dat de kleine stimulans die de hogere prijzen op de landbouw uitoefent en die ook regeringen dwingt om hun beleid te veranderen, weer verdampt. "Op korte termijn moeten mensen via sociale projecten en werkgelegenheidsprojecten in staat gesteld worden om levensmiddelen te kopen".

((c) Ralf Streck, 17.04.2008)

------------------------------