ImageEnigszins spraakmakend was een artikel van de hand van Koen Vink dat verscheen in het maandblad van Milieudefensie (1). Daarin stelt de schrijver dat 'de andersglobaliseringsbeweging zich verre van geweld moet houden'. Daarbij richt hij zijn pijlen vooral op het bolsjewistische partijtje IS. Dat is merkwaardig, aangezien bekend is dat die IS nooit erg betrokken is bij acties, laat staan gewelddadige. Het blijkt dan ook dat Koen Vink in zijn artikel een aantal zaken tegelijk aan wil kaarten, die hij niet alleen flink door elkaar gooit, maar waar ook een hoop meer over te zeggen valt dan Vink doet.

Het geweld waar Vink de IS van wil betichten, blijkt hoofdzakelijk te slaan op hun stelselmatige allianties met islamitische fundamentalisten. Dat punt is ook terecht. Hoewel de internationale krachtsverhoudingen een stuk ingewikkelder zijn dan Vink wil doen geloven en je een beweging als Hezbollah niet eenvoudig weg kunt parkeren als 'terroristische organisatie'. Maar de IS ziet - waarschijnlijk in een poging om onder migranten leden te werven - onder de meest gruwelijke religieuze groepen en bewegingen partners en bevrijders. Dit punt is door David op de Eurodusnie-website uiteengerafeld. Er zijn overigens nog wel meer redenen om te overwegen de IS in quarantaine te zetten, maar daar gaat het nu even niet om.(2)

Het heeft allemaal echter helemaal niets te maken met mogelijke gewelddadige aspiraties binnen de 'andersglobaliseringsbeweging', een punt dat Vink ook graag wil maken. Hij roept op om 'schoon schip te maken' binnen de 'andersglobaliseringsbeweging' die 'de facto knokploegen zou gedogen in de flank van vreedzame protesten'. Aanleiding voor Vinks stuk waren de acties tegen de G8 en het feit dat het startschot daarvan op 2 juni in Rostock op rellen uitliep. Net als sommige andere woordvoerders van gematigde NGO's, probeert Vink winst te slaan uit deze gebeurtenis door met de wolven mee te huilen en eindelijk eens die nare actievoerders die structurele kritiek op het kapitalistische systeem hebben en verder gaan dan af en toe wat handtekeningen afleveren, uit de gelederen te drijven.(3)

Maar Vink zou raar staan te kijken als dat echt zou gebeuren (en die splitsing wordt natuurlijk door dit soort grappen wel steeds reëler) en hij weer alleen zou komen te staan met zijn professionele ngo-campagnemedewerkers en zonder 'grassroot'. Een voorname reden dat organisaties als Novib, de FNV of Milieudefensie aan coalities met radicalere activisten zoals binnen die sociale forums mee zijn gaan doen, is namelijk dat ze daar weer een achterban konden vinden (en aan de subsidiegevers presenteren). Omgaan met de daar aanvankelijk aangetroffen diversiteit blijkt voor dergelijke hiërarchische en regeringsgezinde organisaties echter nogal moeilijk. Ze proberen daarom de diversiteit de nek om te draaien en het proces te overheersen. Dat ze daarmee de kip die de gouden eieren legde, weer de nek omdraaien hebben ze óf niet door, óf het kan ze niet schelen.

Knuppels

ImageVan een andere orde, maar minstens zo belangrijk, is dat we in Rostock en omgeving niet zozeer last hebben gehad van autonomen, maar van een gruwelijk machtig politieapparaat en hun knuppels, camera's, honden, waterkanonnen en pepperspray. Als het Vink of Milieudefensie echt te doen was om de belangen van de 'andersglobaliseringsactivisten' te verdedigen, had hij wel in de eerste plaats tegen dát geweld geprotesteerd(4). Maar Milieudefensie doet dat niet, en doet al jaren niets op dat gebied. Misschien was Vink niet in Rostock? Misschien weet Vink ook niet hoe die 'andersglobaliseringsbeweging' eigenlijk is ontstaan? Dat was te danken aan bewegingen als de Zapatistas of de Braziliaanse boerenbeweging MST en vele andere vaak zeer militante bewegingen. En uit de acties tegen het World Economic Forum in Davos. Het Wereld Sociaal Forum (WSF) werd als tegenhanger daarvan geboren, in een wolk van traangas en een hagel degelijke Zwitserse rubberen kogels. De blokkades van Seattle zouden er ook nooit geweest zijn, als het aan Vink lag, want daarvoor hebben duizenden actievoerders - gemaskerd en al - flink weerstand tegen de politie moeten leveren.

Verzet tegen neoliberalisme?

Dat ergens verstopt in de hallmarks van het WSF in bedekte termen staat vermeld dat de strijd bij voorkeur geweldloos zou moeten zijn(5), is dan ook de uitkomst van jarenlang getouwtrek onder invloed van staatsgetrouwe ngo's als de Oxfam-familie. Ondertussen is deze scheiding steeds verder doorgevoerd en zijn de Zapatistas zelf - als het aan de ngo's die de controle overgenomen hebben ligt - niet meer welkom op het WSF (maar tegelijkertijd overal aanwezig!). Hetgeen trouwens wederzijds is. Het resultaat van dit proces is misschien nog wel het duidelijkst te zien in Nederland, waar het NSF misbruikt wordt om in plaats van te mobiliseren voor de barricades van Rostock, de G8 te legitimeren en in plaats van echte acties te organiseren, tijdens de 'Top van Onderop' samen een bordje vol met vage leuzen te kliederen voor een leeg Amerikaans consulaat op het museumplein. Dan heeft stenen gooien naar de politie misschien nog wel meer zin...

Vink's stuk is overigens geschreven in een merkwaardige terminologie ('extreem-links', 'extremisten', 'terreurnostalgie') die doet denken aan de Elsvier van de jaren '50 en je af doet vragen of de rest van milieudefensie ook zo denkt. Beschouwen zij zichzelf dan niet meer als links en willen ze de wereld niet zo snel mogelijk zo diepgravend mogelijk veranderen? Het stuk wordt besloten met een naïef appél om alles dat 'het positieve imago' verstoort van de 'andersglobaliseringsbeweging' als 'geweldloze grass roots bewegingen die de wereld er beter op maken' uit de gelederen te drijven. Daarvoor zouden we volgens Vink de beginselverklaring van het WSF als handvat kunnen nemen. Dat zou hilarisch zijn, omdat daarmee in Nederland zo'n beetje alle groepen die het NSF dragen - dat zijn een stuk of 20 ngo's en de IS - de laan uit zouden gaan. Artikel 1 van het WSF-charter stelt namelijk dat het sociaal forum een ruimte is voor en door "groups and movements of civil society that are opposed to neoliberalism and to domination of the world by capital and any form of imperialism (...)". Voor zover bekend heeft Milieudefensie zich nooit tegen neoliberalisme en het kapitaal en imperialisme verklaard, en de Novib en de FNV zéker niet. Sterker nog, die kon je op het NSF herhaaldelijk horen pleiten vóór vrijhandel of de invasie in Afghanistan. Precies om die reden is het hele charter nooit centraal komen te staan bij het NSF en vervangen door een volstrekt loze 'beginselverklaring'. Grappig genoeg hebben de NSF-trekkers dat met steun van de IS voor elkaar gekregen.

Je zou trouwens kunnen stellen dat degenen die zich in Rostock tegen de politie verzetten, in ieder geval consekwent uitvoering geven aan de uitgangspunten van het WSF. Wie neoliberalisme en kapitalisme wil bestrijden, komt op een gegeven moment ook lijnrecht tegenover de staat te staan, die immers verantwoordelijk is voor het scheppen en handhaven van de 'orde' waar de ondernemers wel bij varen. Directe actie die daadwerkelijk de belangen van het kapitalistische systeem aantast, zal door de politie bestreden worden, en die doet dat desnoods allesbehalve zachtzinnig. Wie dus acties door wil zetten op momenten dat de staat besloten heeft dat het nu wel genoeg is, moet zich organiseren en verzetten. In het mondiale zuiden begrijpt zo'n beetje iedereen dat, het zijn altijd de witte, gegoede woordvoerders van wat in de rijke landen voor oppositie door moet gaan, die bij de minste grensoverschrijdende actie gaan roepen dat dat ongeoorloofd is. Natuurlijk is dat nog geen legitimatie om als tegenbeweging maar elk gewenst middel te grijpen, wat ook zelden gebeurt. Maar de voorstelling dat zulke strijd zonder daadwerkelijke confrontaties te voeren is, is op z'n zachtst gezegd misleidend.

Geweldloos

ImageInteressant blijft dat Vink wel de moeite neemt om op te roepen om militantere groepen uit de gelederen te gooien, maar niet - en dat geldt evenzeer voor heel Milieudefensie, blad en organisatie - om eens te bekijken hoe effectief de eigen strategie de laatste jaren is geweest. Want uiteindelijk doen we het allemaal toch niet als tijdverdrijf, en doen we het ook niet omdat het zo goed betaald wordt (althans...) maar zouden we graag structureel wat aan de misstanden doen. Dat lijkt niet echt te lukken, zeker in Nederland niet, waar alles dat eigenlijk hevig verzet zou moeten bieden, in het pluche zit te polderen en mee te regeren. En dat is te danken aan in toenemende mate meepolderende clubs als ook Milieudefensie, die steeds minder grassroots en steeds meer 'professioneel' en Haags is.

Daarbij kun je je afvragen hoe gewelddadig dat niet is. Als Vink die bal wil gooien, kan hij met plezier wat terugkrijgen. Ten eerste werken organisaties als Milieudefensie en de Novib nauw samen met de staat, waar ze ook een flink deel van hun inkomsten van ontvangen. Nu weet iedereen, en we zijn daarover laatst in de omgeving van Heiligendamm weer flink bijgeschoold, dat nationale staten zeer gewelddadige instellingen zijn, vol gevangenissen, legers, politie en belastinginners. De zich als beschaafd en democratisch voordoende staten vormen op geen enkele manier een uitzondering. De 'onze' heeft bijvoorbeeld actief deelgenomen aan de illegale oorlog tegen Irak en sluit dagelijks honderden mensen op die niet anders hebben misdaan dan dat ze aan de neoliberale plundering van Unilever en Shell hebben proberen te ontsnappen. Daarnaast werken ze nauw samen met allerhande multinationals. Dat zijn per definitie dictatoriale economische machten die bestaan bij de gratie van uitbuiting van arbeid en natuur. Onlangs bracht milieudefensie bijvoorbeeld een persbericht uit waaruit duidelijk werd dat "Milieudefensie al meer dan een jaar in gesprek (is) met de grote banken..." (zie persverklaring). Radicalere actievoerders vinden dat dergelijke banken dermate crimineel zijn dat je er niet mee om tafel gaat zitten, maar op z'n minst af en toe hun ruiten in moet gooien. Dat laatste noemen jullie dan geweld.

Even problematisch is de stellingname tegenover de zeer gewelddadige instelling waar het in dit geval allemaal om te doen was; de G8. Terwijl de bewegingen in Duitsland waar we ons bij aangesloten hebben, elke legitimatie van die G8 gefundeerd van de hand hebben gewezen en mede daarom de top effectief hebben proberen te verhinderen, doet de directeur van Milieudefensie precies het tegenovergestelde. In een afsluitend persbericht over de Top van Onderop (wederom: samen met de IS opgesteld) wordt Milieudefensie-directeur Frank Kohler trots opgevoerd met het volgende citaat: "De regeringsleiders van de G8 zouden nu leiderschap moeten tonen, door verstandig in te spelen op klimaatverandering, (...)" (persverklaring op website NSF )

Zo'n uitspraak kan toch niet anders gelezen worden dan als een oproep aan de G8 om eens goed aan het werk te gaan?

Kortom

Kortom: de situatie is er een van grote diversiteit, om het maar zacht uit te drukken. Verschillende groepen kiezen, al dan niet goedbetaald door de overheid of de amusementsindustrie, voor verschillende strategieën. Die hebben allemaal hun vóór- en nadelen en het levert spanningen op en soms zelfs botsingen en in ieder geval discussie. Dat laatste is goed en belangrijk. Maar kom daarbij niet in koor met politici en politie aanzetten met morele superioriteit over hoe het wel zou moeten en wie er niet meer mee mag doen of zelfs bestreden zou moeten worden. Want er is heel wat meer geweld dan de tv wil doen geloven, en voor veel daarvan ben je medeverantwoordelijk als je het juist NIET bestrijdt maar er mee aan tafel gaat zitten.

(enkele tijdelijke bewoners van Reddelich)

--------------------

(1) Vink plaatste het stuk niet alleen in het maandblad van Milieudefensie waarvan hij redacteur is, maar ook op de blogafdeling van de Volkskrant:. Het werd in actiekringen gesignaleerd en bediscussieerd omdat de weblog nieuws uit amsterdam het oppikte en op indymedia vermeldde.

Koen Vink schreef het stuk 'op persoonlijke titel', terwijl de redactie van het maandblad ook nog eens onafhankelijkheid van de organisatie claimt. Onduidelijk blijft wat de rest van milieudefensie van het stuk vindt.

(2) Het blijft raadselachtig waarom Vink juist de IS eruit pikt, terwijl hij waarschijnlijk ook goed weet dat die helemaal niet betrokken is bij militante acties. Waarschijnlijk kon Vink gewoon geen andere groepen vinden die én actief zijn in de NSF gelederen én bij de acties rond de G8. Reden daarvoor is dat de groepjes die dat laatste doen zich de laatste jaren niet meer met het NSF ingelaten hebben en zich tijdens de 'Top van Onderop' er publiekelijk buiten hebben gehouden. Had hij hen opgevoerd dan was het punt dat hij probeerde te scoren, meteen door de mand gezakt. Maar nu levert het dus de maffe situatie op dat opgeroepen wordt de enige groep binnen de Top van Onderop/NSF die nog enigszins daadwerkelijk mobiliseerde tegen de G8, te excommuniceren. Dan ziet natuurlijk wel iedereen dat de keizer geen kleren meer aan heeft...

(3) Uiteraard waren de berichten over 'het geweld' op 2 juni ook zwaar overdreven door politie-woordvoerders (dat wil zeggen: het geweld van de kant van de actievoerders werd drastisch opgeklopt en de gemelde slachtoffers in eigen gelederen bleken regelrechte leugens.

(4) Net als Vink, verkoos de woordvoerder van de Duitse organisatie Attac Perter Wahl om dat te vergeten. Na de rellen van 2 juni bedankte hij de politie zelfs, en kondigde aan te overwegen voortaan 'relschoppers' aan de politie te zullen uitleveren. De Berlijnse journalist Raoul Zelick schreef daarop een schrijnende open brief Wahl, de begon met de vaststelling dat de reden dat hij onder het bloed zat toen hij de trein terug nam naar Berlijn, toch echt het werk was van de nieuwe vrienden van Wahl, die inderdaad vermomd en in het zwart gekleed waren geweest.

(5) Letterlijk luidt de enige omschrijving in artikel 13 (!) van het charter: "As a context for interrelations, the World Social Forum seeks to strengthen and create new national and international links among organizations and movements of society, that - in both public and private life - will increase the capacity for non-violent social resistance to the process of dehumanization the world is undergoing and to the violence used by the State, and reinforce the humanizing measures being taken by the action of these movements and organizations".