Onderstaand stuk is van Firoze Manji, een van de redacteuren van Pambazuka , een toonaangevend Keniaanse webmagazine dat nauw verbonden was aan het WSF. Eerder publiceerden we van dezelfde bron een vooruitblik op het WSF. Zie ook Het WSF komt thuis uit de Sloppenwijk .

World Social Forum: de zoveelste NGO-kermis?

Het Wereld Sociaal Forum, dat in Nairobi, Kenia plaatsvond, voor het eerst in Afrika, werd geacht een forum te zijn voor de geluiden vanuit de basis. Maar Firoze Manji schrijft dat, ondanks de diversiteit aan stemmen op het evenement, niet iedereen gelijkwaardig vertegenwoordigd was.

Zoals je kon verwachten, was het WSF hoogst heterogeen. Er gebeurde een hoop. Op een zeker niveau kan niemand ontkennen dat er diversiteit was van mensen uit alle delen van de wereld. Het WSF lijkt de heterogeniteit van van de civiele maatschappij internationaal te weerspiegelen: er waren basisinitiatieven van vrouwenorganisaties, van feministes, sociale bewegingen, grote en kleine Afrikaanse organisaties, internationale (of moeten we zeggen 'multinationale'?) organisaties, donoren en fondsen, ontvangers van beurzen, scharrelaars... Er waren luidruchtige antikapitalistische en anti-(kapitalistische) globaliseringsbijeenkomsten en discussies, zoals je mag verwachten op een evenement dat ontwikkeld is uit de nood om een alternatief te formuleren voor de imperialistische globalisering van het tiepe Davos. En dan waren ook degenen wiens beleid redelijkerwijs gezien kan worden als deel van de burgerlijke maatschappelijke infrastructuur van de moderne imperialistische expansie.

Maar het beschrijven van de diversiteit alleen zou geen recht doen aan het werkelijke, en misschien wel meer verontrustende beeld. Het probleem was dat niet iedereen evenredig vertegenwoordigd was. Niet iedereen had een gelijkwaardige stem. Deze gebeurtenis had alle kenmerken van een handelsbeurs -degenen met meer middelen hadden meer evenementen in het programma, grotere (en meer comfortabele) ruimtes, meer propaganda - en daarmee dus een grotere stem. Zodoende was het gebruikelijke gekakel van quasi donor/internationale ngo's veel meer aanwezig dan van binnenlandse organisaties - niet omdat het belangrijker was wat ze te zeggen hadden in het WSF-kader, maar omdat ze feitelijk meer middelen tot hun beschikking hadden. Waarmee het WSF dus niet immuun blijkt tegen de neoliberale marktwetten. Er werd niet gewerkt aan het 'effenen van het speelveld'. Dit was meer een Wereld NGO Forum dan een antikapitalistische mobilisatie, die lichtjes besprenkeld was met wat sociale activisten en basisbewegingen.

Het gevoel van overheersing door het neoliberalisme werd verder versterkt door de alomaanwezigheid van het CelTel logo - de uit Kuweit afkomstige telefoonmaatschappij die de exclusieve rechten op het WSF had; een praktisch monopolie dat aan een hotel gegeven was voor de voedselvoorziening tegen schandalige prijzen die de meeste Kenianen - als ze al binnen kwamen - nooit zouden kunnen betalen. Het wemelde ook van de geruchten dat mensen op invloedrijke posten de exclusieve rechten hadden binnengehaald voor de catering van het WSF. Een tijdje werden 'hawkers', 'tussenhandelaren' waarvan iedereen afhankelijk is in Nairobi voor het leveren van alles van telefoonkaarten tot voedsel en frisdrank, fysiek en financieel buiten het door China gebouwde Moi sportstadium in Kasarani gehouden, de plek waar het WSF plaatsvond. Pas toen gefrustreerde activisten directe actie ondernamen om de kantoren van de organisatie te bezetten, werd een wat vrijer toegangsbeleid afgedwongen.

Dit was de eerste keer dat een WSF in z'n geheel in Afrika gehouden werd (Mali was vorig jaar een van de plekken waar een van de drie polycentrische WSF's werd gehouden). Maar het forum werd gekenmerkt door ondervertegenwoordiging van sociale activisten uit Afrika - of eigenlijk van het mondiale Zuiden. Onvermijdelijk zag dit z'n weerspiegeling in hoe debatten en discussies vormgegeven werden. Pambazuka News redacteuren hadden gehoopt dat deze ruimte de basis zou vormen voor het smeden van een breder radicaal pan-Afrikanisme. Maar dat zou, helaas, niet het geval zijn. Het witte Noorden, met z'n hegemonische kokerblik ('parochialism') was oververtegenwoordigd. Sociale bewegingen uit het Zuiden vielen vooral op door de getalsmatige beperktheid van hun aanwezigheid op het forum.

Gedurende de hele week was het forum dat constant het meest druk bezocht werd, waarschijnlijk die georganiseerd door Human Dignity en Human Rights Network, die ook de grootste tent hadden waar voortdurend bijeenkomsten waren, met een programma van bekende sprekers. Maar zoals de meeste evenementen op het WSF, was de opzet van de bijeenkomsten die van een traditioneel pannel van sprekers met een publiek dat eerder toegesproken werd, dan dat het werd betrokken bij een discussie. Terwijl we de ervaringen aanhoorden van zowel overlevenden van mensenrechtenschendingen, als van verdedigers van mensenrechten, was er weinig politieke analyse te horen.

Dat beschrijft waarschijnlijk het wezen van de meeste, maar gelukkig niet alle, WSF-evenementen: er was een hoop gepraat en leuzengeroep. Er werd heel wat afgediscussieerd over beleid en alternatieven daarvoor. Maar je voelde toch de hele tijd de afwezigheid van politiek. Het lijkt erop dat velen geloven dat leuk beleid (of wetten op het gebied van mensenrechten) gewoon gemaakt kan worden door leuke mensen. Maar de werkelijkheid is natuurlijk dat wat uiteindelijk beleid wordt, de uitkomst is van strijd op het politieke terrein - en in feite strijd tussen degenen die niets hebben en de bezitters ('the haves and the have-nots'). Maar in een week waarin de stemmen van degenen die niets hebben ondervertegenwoordigd zijn geweest, moeten we denk ik niet verbaasd zijn over de afwezigheid van politiek.

Ik denk dat iedereen teleurgesteld was over de verbazingwekkend lage opkomst: naar schatting 30.000 tot 50.000 mensen hebben deelgenomen, in plaats van de verwachte menigte van 150.000. Wat was de reden dat zo velen het massaal af lieten weten? Hoewel aan velen deze vraag gesteld, heb ik hiervoor geen echt duidelijke redenen gehoord.

Firoze Manji is directeur van Fahamu en redacteur van Pambazuka News